ISO/IEC 17020 Nedir? Muayene Kuruluşu Akreditasyonu Rehberi
Standardın yeni sürümü 27.03.2026'da yayımlandı. TÜRKAK'ın geçiş politikası duyurusuna göre:
- 2012 sürümüne göre yeni başvurular 01.11.2026'ya kadar kabul edilir.
- Bu başvuranlardan 01.05.2027'den önce denetim talep edenlerin ilk akreditasyon denetimi 2012 sürümüne göre yapılır. 01.05.2027'ye kadar yerinde denetimi yapılamayan ilk akreditasyon başvurusunun süreci olumsuz sonuçlanır ve 2026 sürümüne göre yeni başvuru gerekir.
- Akredite kuruluşlar yeni sürüme hazırlığı 31.07.2027'ye kadar tamamlar.
- 27.03.2029'a kadar geçmeyen kuruluşun 2012 akreditasyonu en fazla 6 ay askıya alınır, ardından geri çekilir.
- Geçiş süresince iki sürüm eşit geçerlidir.
Bu sayfadaki madde numaraları 2012 sürümüne aittir; yeni sürümde numaralandırma ve bazı başlıklar değişiyor. Öne çıkan farklar aşağıdaki "2026 sürümünde kayıtlar için ne geliyor?" kutusunda.
ISO/IEC 17020 nedir, kimi kapsar?
Standardın Türkçe adı "Uygunluk değerlendirmesi - Çeşitli tiplerdeki muayene kuruluşlarının işletimi için şartlar"dır. Kapsamı, muayene yapan kuruluşların yetkinliği ile muayene faaliyetlerinin tarafsızlığı ve tutarlılığıdır. Standart muayeneyi şöyle tanımlar: bir ürünün, prosesin, hizmetin ya da tesisatın (veya bunların tasarımının) incelenmesi ve belirli şartlara ya da mesleki yargıya dayanarak genel şartlara uygunluğunun belirlenmesi (md. 3.1). Tasarımdan kullanımdaki muayeneye kadar her aşamaya uygulanır; işletmedeki bir iş ekipmanının periyodik kontrolü, bu aşamalardan kullanım sırasındaki muayeneye girer.
Şartlar kişiye değil kuruluşa yöneliktir. Muayene kuruluşu, tüm muayene faaliyetlerinden hukuken sorumlu tutulabilecek bir tüzel kişilik ya da bir tüzel kişiliğin tanımlı bir parçası olmalı (md. 5.1.1) ve faaliyetlerinden doğacak sorumluluklar için sigorta ya da karşılık bulundurmalıdır (md. 5.1.4). Türkiye'de bu standarda göre akreditasyonu, 4457 sayılı Kanunla kurulan ve alanında akreditasyon yapmaya yetkili tek kurum olan TÜRKAK verir; TÜRKAK, EA ve Global ACI karşılıklı tanıma anlaşmalarına taraftır. TÜRKAK ana sayfasında 11.10.2026 itibarıyla 331 akredite muayene kuruluşu görünüyor.
- TS EN ISO/IEC 17020 — Uygunluk değerlendirmesi - Çeşitli tiplerdeki muayene kuruluşlarının işletimi için şartlar (2012; 2026 sürümü 27.03.2026'da yayımlandı)
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği — Ek Madde 2 (RG 18.02.2022 / 31754 ile eklendi) ve Geçici Madde 6 (RG 23.12.2025 / 33116)
- TÜRKAK P701 akreditasyon prosedürü, R50.01 muayene kuruluşları rehberi ve R10 serisi dokümanlar — TÜRKAK muayene kuruluşları sayfası
- Geçiş takvimi: TÜRKAK TS EN ISO/IEC 17020 geçiş politikası duyurusu
A, B ve C tipi muayene kuruluşu
Standardın giriş bölümüne göre A/B/C ayrımı esasen bağımsızlığın ölçüsüdür. Kuruluşun tipi, kime muayene yaptığına göre belirlenir (md. 4.1.6); her tipin asgari bağımsızlık şartları normatif Ek A'dadır.
| Tip | Kime muayene yapar | Asgari bağımsızlık şartı |
|---|---|---|
| Tip A (üçüncü taraf) | Üçüncü taraf muayenesi yapar. | Muayene ettiği kalemlerin tasarımı, imalatı, tedariki, kurulumu, satın alınması, sahipliği, kullanımı ve bakımıyla uğraşmaz. Bunlarla uğraşan bir tüzel kişiliğin parçası olamaz; ortak sahiplik, yönetim kurulu temsilcisi, aynı üst yönetime bağlılık ya da sözleşme yoluyla onlara muayene sonucunu etkileyebilecek biçimde bağlanamaz (Ek A.1). |
| Tip B (iç muayene birimi) | Yalnız bağlı olduğu organizasyona. | Organizasyonun ayrı ve tanımlanabilir bir parçasıdır; muayene personelinin sorumlulukları diğer işlevlerden açıkça ayrılır (Ek A.2). |
| Tip C | Bağlı olduğu organizasyona, dışarıya ya da her ikisine. | Tanımlanabilir ama ayrı olması gerekmeyen bir birimdir. Aynı kalemin tasarım, imalat, kurulum ya da bakım işi ile muayenesini aynı kişi yapamaz — mevzuat buna açıkça izin vermedikçe (Ek A.3). |
TÜRKAK'ın R50.01 muayene kuruluşları rehberinin 2023 revizyon taslağı Tip A için iki somut kural daha yazar: kuruluşun Ticaret Sicili Gazetesi'ndeki amaç ve konu kısmında, muayene ettiği ögeleri tasarlamak, üretmek, kurmak, bakımını yapmak ya da bunlarla ilgili danışmanlık gibi bağımsızlıkla çelişecek bir faaliyet yer almaz (§7.8); Tip A kuruluş muayene ettiği konularda danışmanlık ve tek bir kuruluşa ya da kişiye özel eğitim veremez (§7.9). Yürürlükteki sürümü TÜRKAK sitesinden kontrol edin.
Yönetmelik tarafında İş Ekipmanları Yönetmeliği'nin Ek Madde 2 ve Geçici Madde 6 metinleri A/B/C tipinden söz etmez; aranan şart, kuruluşun ilgili kapsamda 17020'ye göre akredite olmasıdır. 2026 sürümünde ise üçlü yapı "Tip A" ve "Tip A olmayan" olarak yeniden kuruldu.
Periyodik kontrolde 17020 ne zaman zorunlu?
İş Ekipmanları Yönetmeliği'nin (İEKY) Ek Madde 2'si, aşağıdaki ekipmanların periyodik kontrolünü "ilgili ekipman veya ekipman grubu için" ekipman muayene kuruluşlarında çalışan periyodik kontrol yapmaya yetkili kişilere bırakır. Bu ekipmanlarda, kuruluş dışında tek başına çalışan yetkili kişi rapor düzenleyemez; d-g bentlerindeki dört ekipmanda bu kural Geçici Madde 6/(2) uyarınca 01.01.2027'den itibaren uygulanır.
| Ekipman (Ek Madde 2) | Kapsamda | Rehber |
|---|---|---|
| a) Kule krenler | 31.12.2023'ten beri | Kule kren kontrolü |
| b) LPG tank ve tesisatları (yer altı ve yer üstü) | 31.12.2023'ten beri | LPG periyodik muayene · LPG yeterlilik |
| c) Yürüyen merdivenler | 31.12.2023'ten beri | — |
| ç) Asılı erişim donanımları | 31.12.2023'ten beri | Asılı erişim kontrolü |
| d) Hareket engelliler için güç tahrikli kaldırma platformu | 01.01.2027'den itibaren | Engelli kaldırma platformu |
| e) Buhar kazanları | 01.01.2027'den itibaren | Buhar kazanı kontrolü |
| f) Kablolu taşıma tesisatları | 01.01.2027'den itibaren | — |
| g) Sütunlu çalışma platformları | 01.01.2027'den itibaren | Sütunlu çalışma platformu |
İlk dört bent RG 18.02.2022 / 31754 ile eklendi ve 31/12/2023'te yürürlüğe girdi. Son dört bent RG 23.12.2025 / 33116 ile eklendi; Geçici Madde 6/(2) uyarınca 1/1/2027 tarihine kadar uygulanmaz ve bu tarihten önce usulüne uygun düzenlenmiş raporlar süresi boyunca geçerlidir.
"Ekipman muayene kuruluşları ile ilgili Bakanlıkça yeni bir düzenleme yapılıncaya kadar TÜRKAK tarafından TS EN ISO/IEC 17020 standardı çerçevesinde ilgili kapsamlarda akredite muayene kuruluşları, ekipman muayene kuruluşu olarak kabul edilir."
Aynı değişiklik yönetmelikteki "akredite muayene kuruluşu" ifadesini "ekipman muayene kuruluşu"na çevirdi ve bu kuruluşu Bakanlıkça yetkilendirilen kuruluş olarak tanımladı. Yani bugün 17020 akreditasyonu, Bakanlığın yeni düzenlemesine kadar geçerli olan yoldur. Yönetmelik hem "ilgili ekipman veya ekipman grubu için" (Ek Madde 2) hem "ilgili kapsamlarda" (Geçici Madde 6) der: akreditasyonun, kontrol edilen ekipmanı kapsaması gerekir.
Bu ekipmanlarda kuruluş içinde de kontrolü yetkili kişi yapar: EK-III'teki unvan şartı ve EKİPNET kaydı aynen aranır. Bakanlık duyurularına göre kule kren, LPG tankı ve asılı erişim rapor formatlarında akredite kuruluşun logosu, ticari adı ve TÜRKAK akreditasyon markası raporda bulunur. Yönetmeliğe göre ekipman muayene kuruluşları Genel Müdürlüğün istediği bilgi ve belgeleri göndermekle yükümlüdür (İEKY md. 14/A(7)). İSG-KATİP sözleşmesi şartı da geçerlidir: sözleşmesiz düzenlenen rapor geçersizdir ve yetkili kişinin yetkisi 1 ay askıya alınır (md. 14/A(8); ayrıntı: İSGÜM zorunlu formatlar rehberi).
Listede olmayan ekipmanlar: Ek Madde 2'de sayılmayan ekipmanların (ör. mobil vinç, forklift, kompresör, elektrik tesisatları) periyodik kontrolünde 17020 akreditasyonu yönetmelik şartı değildir; kontrolü EK-III'te sayılan yetkili kişiler yapar.
Standardın ana başlıkları: kuruluştan ne isteniyor?
2012 sürümü genel şartlar (tarafsızlık ve gizlilik), yapısal şartlar, kaynak şartları ve proses şartlarından oluşur; bunların üstünde yönetim sistemi durur. Aşağıdaki tablo standardın metninin özetidir, alıntı değildir.
| Madde | Ne ister (özet) |
|---|---|
| 4.1 Tarafsızlık ve bağımsızlık | Muayene tarafsız yapılır; ticari, mali ya da başka baskılar tarafsızlığı bozamaz. Kuruluş tarafsızlık risklerini sürekli belirler ve bunları nasıl giderdiğini ya da azalttığını gösterebilir; üst yönetimin taahhüdü aranır. |
| 4.2 Gizlilik | Muayenede elde edilen bilgi, hukuken bağlayıcı taahhütlerle (ör. sözleşme) yönetilir; kamuya açılacak bilgi müşteriye önceden bildirilir. |
| 5 Yapısal şartlar | Tüzel kişilik, sorumluluk için sigorta ya da karşılık, belgelenmiş sorumluluk ve raporlama yapısı; teknik yönetici ve yokluğunda vekalet edecek adı belirlenmiş kişi. |
| 6.1 Personel | Her görev için eğitim, bilgi, beceri ve deneyim şartlarının yazılı tanımı; seçme, eğitim, yetkilendirme ve izleme prosedürleri; müfettişlerin sahada gözlenmesi; her personelin yetkinlik ve yetkilendirme kayıtları. Ücretlendirme muayene sonucunu etkileyecek biçimde yapılamaz. |
| 6.2 Tesis ve ekipman | Sonucu etkileyen ekipmanın tanımlanması, bakımı ve kalibrasyonu; ölçümlerin ulusal ya da uluslararası ölçüm standartlarına izlenebilirliği. Bilgisayar ya da yazılım kullanılıyorsa yazılımın kullanıma uygunluğu ile verinin bütünlüğü ve güvenliği kuruluşça sağlanır (6.2.13); yazılım dahil ekipman bilgisi kaydedilir (6.2.15). |
| 6.3 Taşeronluk | Kuruluş üstlendiği muayeneyi normalde kendisi yapar. Bir kısmı taşerona verilirse taşeronun yetkinliği gösterilir ve müşteri bilgilendirilir; uygunluk kararı kuruluşta kalır. |
| 7.1 Yöntem ve prosedürler | Muayene, şartların tanımladığı yöntemle yapılır; tanımlı değilse kuruluş yöntemi geliştirir ve belgeler. Gözlem ve veriler zamanında kaydedilir; hesaplar ve veri aktarımları kontrol edilir. |
| 7.3-7.4 Kayıtlar ve raporlar | Aşağıdaki bölümde ayrıntılı. |
| 7.5-7.6 Şikayet ve itiraz | Şikayet ve itirazları almak, değerlendirmek ve karara bağlamak için yazılı süreç; karar, ilgili muayeneye karışmamış kişilerce verilir ya da gözden geçirilip onaylanır. |
| 8 Yönetim sistemi | Standardın kendi şartları (A seçeneği) ya da ISO 9001'e dayalı bir sistem (B seçeneği): yönetim sistemi dokümantasyonu, doküman kontrolü, kayıt kontrolü, yönetimin gözden geçirmesi, iç tetkik, düzeltici ve önleyici faaliyet. A seçeneğinde yönetimin gözden geçirmesi en az yılda bir, iç tetkik en az 12 ayda bir yapılır; iç tetkik sıklığı yönetim sisteminin kanıtlanmış etkinliğine ve kararlılığına göre ayarlanabilir (8.6.4). |
Ek A (normatif) bağımsızlık şartlarını, Ek B (bilgilendirici) ise rapor ve sertifikada isteğe bağlı olarak yer alabilecek unsurları sayar: örneğin müşterinin kimliği, kullanılan yöntem, ölçüm ve test ekipmanının tanımı, muayenenin yapıldığı yer.
Akreditasyon süreci: başvurudan yenilemeye
TÜRKAK'ın P701 prosedürüne dayanan anlatımıyla akreditasyon şu aşamalardan oluşur:
- Başvuru: çevrim içi, ASİST portalından yapılır. Kuruluş yetkilisi hesabı açılır, kapsam seçilir; başvuru ve akreditasyon sözleşmesi e-imzayla imzalanır.
- Denetim öncesi hazırlık.
- Öndenetim: yalnız kuruluş isterse yapılır.
- Akreditasyon denetimi.
- Denetim sonrası değerlendirme: gerekirse takip denetimi dahil.
- Karar.
- Gözetim.
- Yenileme.
TÜRKAK'ın saydığı dokuz denetim tekniği şunlardır: doküman incelemesi, kayıt incelemesi, yerinde denetim (tanık denetim ve ofis denetimi), yeterlilik testleri ve laboratuvarlar arası karşılaştırmalardaki performansın gözden geçirilmesi, plansız ziyaret, mülakat, uzaktan denetim, ölçüm tetkiki ve geçerli kılma tetkiki. Süreçte bunlardan biri ya da birkaçı birlikte kullanılır; hangisinin hangi aşamada kullanılacağı P701'de tanımlıdır.
Çevrim: akreditasyon çevrimi 48 aydır. Yenileme denetimi normalde 42. ayda yapılır; yenileme başvurusu sertifikanın geçerlilik tarihinden en az 12 ay önce verilir. TÜRKAK'ın P701'in 3.6 başlığını aktaran makalesine (2022) göre yenileme denetimi 48 aylık çevrim içinde yapılmış ama karar henüz alınamamışsa akreditasyon, geçerlilik süresinin bitiminden itibaren 4 ay uzatılır; bu sürede kuruluştan kaynaklı nedenlerle karar alınamazsa dosya kapatılır; kuruluş yeniden akredite olmak isterse ilk akreditasyon başvurusu yapar. Bu uygulamanın güncel durumunu yürürlükteki P701 revizyonundan teyit edin.
R50.01'in 2023 revizyon taslağı ayrıntıyı tamamlar: 48 aylık çevrimde normalde iki gözetim denetimi yapılır; ilk denetimde merkez ofis, lokasyonlar ve kalite yönetim sistemi incelenir, her muayene alanı ve türü için ofiste teknik değerlendirme ve tanık denetim yapılır. Personel değişiklikleri 15 gün içinde bildirilir; her yıl Aralık sonunda ve rutin denetimden 45 gün önce akreditasyon kapsamındaki tüm muayenelerin listesi TÜRKAK'a bildirilir.
R50.01 taslağının tanımıyla tanık denetim, muayene kuruluşunun akreditasyon kapsamındaki bir muayeneyi yaparken TÜRKAK tarafından gözlemlenmesidir. Esas olan, muayenenin kuruluşun gerçek bir müşterisinde ve kendi iş planına göre yapılmasıdır; demo muayene yalnız istisnai durumlarda kabul edilir (§6.5.4). Periyodik kontrol yapan bir kuruluş için bu, sahadaki işin, kullanılan formun ve kayıtların denetçinin gözü önünde yürüdüğü andır.
Okunacak dokümanlar: TÜRKAK'ın muayene kuruluşları için zorunlu doküman listesi (11.10.2026) standardın kendisini, P701'i, R10 serisini (mesleki sorumluluk sigortası R10.01, ücretler R10.02, akreditasyon markası R10.06, şikayet ve itiraz R10.08 ve diğerleri), R50.01 muayene kuruluşları rehberini (asansör için R50.10), ILAC P8, P9, P10, P15 ile bazı EA dokümanlarını içerir. Listede iş ekipmanlarına özel ayrı bir TÜRKAK rehberi yer almıyor.
Muayene kayıtları ve raporlar: denetimde neye bakılır?
Periyodik kontrol yapan bir kuruluş için standardın en somut kısmı kayıt ve rapor şartlarıdır; denetimde dosya dosya incelenirler.
Kayıtlar: rapor, muayeneyi yapana kadar izlenebilmeli
- Kuruluş, muayene prosedürlerinin etkin uygulandığını gösteren ve muayenenin değerlendirilmesini sağlayan bir kayıt sistemi işletir (7.3.1).
- Rapor ya da sertifika, kurum içinde muayeneyi yapan müfettişe kadar izlenebilir olmalıdır (7.3.2).
- Gözlemler ve veriler bilgi kaybını önleyecek şekilde zamanında kaydedilir (7.1.7); hesaplar ve veri aktarımları uygun kontrollerden geçer (7.1.8).
- R50.01 taslağı (§6.5.15) kayıt sisteminde şunları arar: muayenedeki gözlemler, ham veri kanıtları, uygulanabildiğinde görsel belgeler, ölçümle ilgili referans değerler, ölçüm sonuçları ve yorumların dayandığı bilgiler.
Rapor: asgari içerik ve düzeltme
Yapılan her iş, geri getirilebilir bir rapor ya da sertifikayla karşılanır (7.4.1). Raporda en az şunlar bulunur (7.4.2):
- Düzenleyen kuruluşun kimliği
- Benzersiz kimlik (rapor numarası) ve düzenleme tarihi
- Muayene tarihi ya da tarihleri
- Muayene edilen kalemin tanımı
- Yetkili personelin imzası ya da onay göstergesi
- Uygulanabiliyorsa uygunluk beyanı
- Muayene sonuçları
Bilgiler doğru ve açık yazılır; taşeronun sağladığı sonuçlar raporda ayrıca belirtilir (7.4.4). Yayımlanmış rapordaki düzeltme ya da ek kayıt altına alınır ve değiştirilmiş rapor, yerine geçtiği raporu belirtir (7.4.5). Bakanlığın zorunlu formatlarında rapor no, rapor tarihi, kontrol tarihleri, ekipman bilgileri ve yetkili kişi onay bölümü zaten vardır; kuruluşun kendi kalite sistemi unsurlarının (rapor ID, QR kod gibi) formatın hangi bölümüne girebileceği İSGÜM zorunlu formatlar rehberinde anlatılıyor.
Doküman ve kayıt kontrolü: sürüm kontrollü formatlar
Muayenede kullanılan formlar, kontrol listeleri ve talimatlar kuruluşun dokümanıdır. Doküman kontrolü (8.3) yazılı prosedürle şunları ister:
- Yayından önce onay; gözden geçirme ve gerektiğinde güncelleyip yeniden onay
- Değişikliklerin ve güncel revizyon durumunun belirtilmesi
- İlgili sürümün kullanım noktasında bulunması; okunaklılık
- Dış kaynaklı dokümanların (ör. Bakanlık formatları) tanımlanması
- Geçersiz sürümün yanlışlıkla kullanılmasının önlenmesi
Standardın notu, dokümantasyonun her ortamda olabileceğini ve ticari ya da kuruluşa özel yazılımı da kapsadığını belirtir. Kayıt kontrolü (8.4) ise kayıtların tanımlanması, saklanması, korunması, geri getirilmesi, saklama süresi ve imhası için prosedür ister; saklama süresi sözleşme ve yasal yükümlülüklerle, erişim de gizlilik düzenlemeleriyle uyumlu olmalıdır.
Tanık denetimde değerlendirilenler
R50.01 taslağı (§6.5.17), TÜRKAK denetim ekibinin tanık denetimde kayda geçirdiği konuları sayar. Rapor ve kayıtla ilgili olanlar:
- Müşteriyle yapılan sözleşme koşullarının uygunluğu
- Müfettişin yetkinliği ve bunun yeterlilik kriterlerine uygunluğu
- Muayene dokümanlarının güncelliği ve ilgili standart ile yasal şartlara uygunluğu
- Rapor formatının TS EN ISO/IEC 17020, ILAC P15, ilgili EA ve ILAC dokümanları ve varsa yasal şartlara uygunluğu
- Doküman ve kayıtların muayenenin ne zaman, hangi metot ve dokümanla yapıldığını ve hangi ögenin muayene edildiğini açıkça tanımlaması
- Müfettişin gözlem kayıtlarını dokümanın öngördüğü gibi tutması
- Müfettişin kullandığı kuruluş sistemlerinin (IT sistemleri, yazılım, donanım) kullanıma uygunluğu
- Kullanılan ekipmanın uygunluğu, kalibrasyonu ve ara kontrolleri
Bir akreditasyon kurumunun (Avustralya NATA, Ağustos 2026) yayımladığı 2012-2026 karşılaştırma tablosuna göre yeni sürümde kayıt ve veri tarafı belirgin biçimde genişliyor. Bu bir yorumdur, standardın kendi metni değildir; madde numaraları için standardın kendisine bakın.
- Muayene verisinin toplanması, işlenmesi, kaydı, raporlanması, saklanması ve geri getirilmesinde kullanılan sistem doğrulanır; yazılım yapılandırması ya da hazır yazılımdaki değişiklikler uygulamadan önce yetkilendirilir, belgelenir ve doğrulanır.
- Kayıtlardaki değişiklikler önceki sürüme ya da orijinal gözleme izlenebilir olur; orijinal ve değiştirilmiş veri tarihleriyle saklanır.
- Teknik veri ve kayıtlar yetkisiz erişim, kurcalama ve kayba karşı korunur; sistem arızaları ve alınan önlemler kaydedilir.
- Teknoloji hükmü yapay zeka, veri işleme ve uzaktan muayeneyi de anar; rapor içeriğinde yayın tarihi ayrı bir unsur olur, uygun olduğunda muayene yeri eklenir.
Rapor yazılımı burada nerede durur?
Akreditasyon, kuruluşun yönetim sistemi, personeli ve TÜRKAK denetimiyle olur; hiçbir yazılım bunu sağlamaz — Raporsis de sağlamaz. Standart; yazılımın kullanıma uygunluğunu (6.2.13 a; standardın notu buna örnek olarak hesapların kullanımdan önce doğrulanmasını sayar), verinin bütünlüğü ile güvenliğini (6.2.13 b) ve hesaplarla veri aktarımlarının uygun kontrollerden geçmesini (7.1.8) muayene kuruluşunun yükümlülüğü olarak yazar. TÜRKAK'ın R50.01 rehber taslağına göre tanık denetimde müfettişin kullandığı yazılım ve IT sistemlerinin kullanıma uygunluğu da değerlendirilir. Bu yüzden 17020'ye uygunluk bir yazılımın özelliği olamaz: uygunluk kuruluşa aittir.
Bir rapor yazılımının yapabileceği, kuruluşun bu kayıtları düzenli tutmasına yardım etmektir. Raporsis'te raporla birlikte tutulanlar (bir kısmı pakete ya da firma ayarına bağlı) ve kuruluşun hangi kaydına denk düştükleri:
| Raporsis'te tutulan | Kuruluşun hangi kaydına yardımcı olabilir |
|---|---|
| Her raporda hazırlayan mühendis; rapor başka bir mühendise devredilirse devir izi | Raporun muayeneyi yapana izlenebilirliği (7.3.2) |
| Benzersiz rapor numarası, kontrol tarihleri, muayene edilen ekipmanın bilgileri | Rapor kimliği, tarihler ve muayene edilen kalem (7.4.2) |
| E-imzalanan raporlarda (isteğe bağlı; PRO ve üzeri paketlerde) nitelikli elektronik imza, imza tarihi ve imzalayan | Yetkili personelin imzası ya da onay göstergesi (7.4.2) |
| QR kodlu doğrulama sayfası: rapor numarası, türü ve durumu (taslak, tamamlandı, iptal); e-imzalıysa imza tarihi ve imzalayan. Firma Ayarlar'da isteğe bağlı Kanıt zinciri ayarını açtıysa (varsayılan kapalı) ayrıca hazırlayan ve EKİPNET numarası, kontrol tarihi, İSG-KATİP sözleşmesi, form kodu ve raporda girilmişse ölçüm cihazlarının seri ve kalibrasyon bilgileri | Rapor kimliğinin ve durumunun müşteri ya da denetçi tarafından teyidi; Kanıt zinciri açıksa ölçüm ekipmanının tanımı (Ek B f, isteğe bağlı rapor unsuru) |
| İşlem Geçmişi: rapor durum değişiklikleri, silinen raporlar, kullanıcı yetki değişiklikleri; bu kayıtları kullanıcılar değiştiremez, firma yöneticisi görür | Kayıtların korunması (8.4) |
| Raporlar sistemde saklanır ve yeniden açılabilir; şablon metni güncellendiğinde kesinleşmiş eski rapor, düzenlendiği sürümün metniyle açılmaya devam eder, yeni raporlar güncel sürümle başlar | Raporun geri getirilebilirliği (7.4.1); güncel revizyonun belirtilmesi ve eski kaydın sonradan değişmemesi (8.3.2 c, 8.4) |
Sınırlar: İşlem Geçmişi, rapor içeriğindeki alan alan düzeltmeleri değil durum değişikliklerini ve silmeleri tutar. Tarafsızlık risk analizi, personelin eğitim ve izleme kayıtları, iç tetkik, yönetimin gözden geçirmesi ve şikayet-itiraz kayıtları kuruluşun kendi yönetim sistemindedir; Raporsis bunları tutmaz. Raporsis'in otomatik hesaplarını kullanan bir kuruluş için o hesapların uygun kontrolden geçirilmesi (7.1.8) ve yazılımın kullanıma uygunluğunun gösterilmesi (6.2.13 a) da kuruluşun kendi prosedürünün konusudur.
Sıkça Sorulan Sorular
ISO/IEC 17020 nedir?
TS EN ISO/IEC 17020, muayene yapan kuruluşların yetkinliği ile muayene faaliyetlerinin tarafsızlığı ve tutarlılığı için şartları belirleyen uluslararası standarttır. Türkçe adı 'Uygunluk değerlendirmesi - Çeşitli tiplerdeki muayene kuruluşlarının işletimi için şartlar'dır. Şartlar kişiye değil muayene kuruluşuna yöneliktir; Türkiye'de bu standarda göre akreditasyonu TÜRKAK verir.
ISO/IEC 17020 ile ISO/IEC 17025 arasındaki fark nedir?
ISO/IEC 17025 deney ve kalibrasyon laboratuvarlarının yetkinliği için genel şartları, ISO/IEC 17020 ise muayene kuruluşlarının işletimine ilişkin şartları belirler. 17020'nin giriş bölümü, muayenenin test faaliyetleriyle örtüşebileceğini ama önemli bir farkla ayrıldığını söyler: muayenenin birçok türünde, genel şartlara göre kabul edilebilirliğe mesleki yargıyla karar verilir. Muayene kuruluşunun ölçüm cihazlarının kalibrasyonu ve ölçümlerin izlenebilirliği ise 17020'nin kendi ekipman şartları arasındadır (md. 6.2.6-6.2.7).
Periyodik kontrol için 17020 akreditasyonu şart mı?
Yalnız İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek Madde 2'de sayılan ekipmanlarda. Kule kren, LPG tank ve tesisatları, yürüyen merdiven ve asılı erişim donanımlarının periyodik kontrolleri 31.12.2023'ten beri; hareket engelliler için güç tahrikli kaldırma platformu, buhar kazanı, kablolu taşıma tesisatı ve sütunlu çalışma platformununkiler 01.01.2027'den itibaren yalnız ekipman muayene kuruluşlarında çalışan yetkili kişilerce yapılır. Bakanlık yeni düzenleme yapana kadar TÜRKAK'ın TS EN ISO/IEC 17020 çerçevesinde ilgili kapsamlarda akredite ettiği kuruluşlar ekipman muayene kuruluşu sayılır (Geçici Madde 6). Listede olmayan ekipmanlarda kontrolü EK-III'te sayılan yetkili kişiler yapar; akreditasyon şartı yoktur.
Mühendis tek başına 17020 akreditasyonu alabilir mi?
Akreditasyon kişiye değil muayene kuruluşuna verilir. Standart; kuruluşun faaliyetlerinden hukuken sorumlu tutulabilecek bir tüzel kişilik ya da onun tanımlı bir parçası olmasını (md. 5.1.1), teknik yönetici ve onun yokluğunda vekalet edecek adı belirlenmiş kişi bulundurmasını (md. 5.2.5-5.2.6), müfettişlerin muayene yöntemlerini bilen personelce izlenmesini (md. 6.1.8) ister. Ek Madde 2 ekipmanlarında da kontrolü, bu kuruluşlarda çalışan EKİPNET kayıtlı yetkili kişi yapar; kuruluş dışında tek başına çalışan yetkili kişi bu ekipmanlarda rapor düzenleyemez (d-g bentlerindeki dört ekipmanda bu kural 01.01.2027'den itibaren uygulanır).
Akreditasyon ne kadar sürer, ne kadar geçerlidir?
İlk akreditasyonun süresi kapsamın genişliğine, kuruluşun hazırlığına ve denetimde çıkan bulgulara bağlıdır; incelediğimiz TÜRKAK kaynaklarında sabit bir süre yer almıyor. Akreditasyon verildikten sonra çevrim 48 aydır: çevrim boyunca gözetim denetimleri yapılır, yenileme denetimi normalde 42. ayda gerçekleşir ve yenileme başvurusu sertifikanın geçerlilik tarihinden en az 12 ay önce yapılır.
17020'nin 2026 sürümü neyi değiştiriyor?
ISO/IEC 17020:2026, 27.03.2026'da yayımlandı. TÜRKAK'ın geçiş politikasına göre 2012 sürümüne göre yeni başvurular 01.11.2026'ya kadar kabul edilir; bu başvurularda yerinde denetim 01.05.2027'ye kadar yapılamazsa süreç olumsuz sonuçlanır ve 2026 sürümüne göre yeni başvuru gerekir. Akredite kuruluşlar hazırlığı 31.07.2027'ye kadar tamamlar; 27.03.2029'a kadar geçmeyen kuruluşun 2012 akreditasyonu en fazla 6 ay askıya alınır, ardından geri çekilir. Geçiş süresince iki sürüm eşit geçerlidir. Yeni sürümde A/B/C tipleri 'Tip A' ve 'Tip A olmayan' olarak yeniden düzenlendi.
Bir rapor yazılımı 17020 şartlarını karşılayabilir mi?
Hayır. Standardın şartları muayene kuruluşuna yöneliktir: yazılımın kullanıma uygunluğunu (md. 6.2.13 a; standardın notu buna örnek olarak hesapların kullanımdan önce doğrulanmasını sayar), verinin bütünlüğü ile güvenliğini (md. 6.2.13 b) ve hesaplarla veri aktarımlarının uygun kontrollerden geçmesini (md. 7.1.8) sağlamak da kuruluşun yükümlülüğüdür. TÜRKAK'ın R50.01 rehber taslağına göre tanık denetimde müfettişin kullandığı yazılım ve IT sistemlerinin kullanıma uygunluğu da değerlendirilir. Bir yazılım, kuruluşun kayıtlarını düzenli tutmasına yardımcı olabilir; ama akreditasyon kuruluşun yönetim sistemi, personeli ve TÜRKAK denetimiyle olur, yazılım bunu sağlamaz.
Raporu kim hazırladı: her raporda kayıtlı
Raporsis her raporda hazırlayan mühendisi, QR doğrulamayı ve durum değişikliklerinin işlem geçmişini tutar; e-imzalı raporlarda (PRO ve üzeri paketler) imzayı ve imza tarihini de saklar. Akreditasyon kuruluşunuzun işidir; Raporsis kayıtlarınızı düzenli tutmanıza yardım eder.
Raporsis, bu kontrollerin raporunu teklif, iş takibi ve faturayla birlikte tek yerden yöneten bir periyodik kontrol yazılımıdır.
Raporsis'i 14 gün ücretsiz deneyin →