Gıda / Kemik Şerit Testeresinin Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?
Gıda şerit testeresi periyodik kontrolü nedir?
Kontrol iki riski birlikte değerlendirir. Birincisi mekanik güvenlik: dönen şerit, volanlar ve besleme sırasında elin kesici bölgeye yaklaşması. İkincisi, diğer testerelerde bulunmayan hijyen güvenliği: gıdaya temas eden her yüzey, her ölü boşluk ve yıkama sonrası her birikinti ürün güvenliği sorunudur. TS EN 12268 ikisini tek standartta verir. Kapsam et, donmuş et ve kemik kesen masaüstü ve yer tipi şerit testerelerdir; ahşap ve ev tipi makineler kapsam dışıdır.
Yasal dayanak ve standartlar
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III md. 2.4 — Tezgâhlar
- EK-III Tablo-4, Şerit testere (gıda işleme makineleri) satırı: periyot standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl, kriter TS EN 12268
- Aynı tablonun komşu satırları: Şerit testere (ağaç işleme makinaları) → TS EN 1807-2; Soğuk metal testereleri → TS EN ISO 16093
- İhtiyatlı not: hijyen tasarım çerçevesi olarak EN 1672-2 de anılır; Tablo-4'ün bağlayıcı atfı yalnız TS EN 12268'edir
Sık yapılan hata, kemik testeresine ahşap formatı kesmektir: o formatta aspirasyon / toz emme maddesi vardır — gıda makinesinde karşılığı yoktur — buna karşılık hijyen maddelerinin tamamı eksiktir. Metal formatı da uymaz; orada soğutma sıvısı ve talaş tahliyesi sorulur. Ahşap işleme tezgâhları ve metal testere tezgâhları rehberleri ayrı sayfalardadır.
Kim yapabilir, ne sıklıkla yapılır?
EK-III md. 2.4.1 gereği tezgâhların periyodik kontrolleri; makine mühendisleri, mekatronik mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, imalat mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler, makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır. Kontrolü yapanın EKİPNET kaydı zorunludur.
Periyot azami 1 yıldır; üretici daha kısa süre öngörmüşse kısaltılabilir, uzatılamaz. Şerit testere, akreditasyon zorunluluğu getirilen ekipmanlar listesinde (İEKY Ek Madde 2) yer almaz. Kontrolden en geç 1 gün önce İSG-KATİP sözleşmesi onaylanmalıdır.
Hijyen ayağı: bu raporu ayıran altı madde
Şablondaki 24 maddenin altısı EN 12268'in hijyen ayağından gelir:
- Gıda ile temas eden yüzeyler: çatlak, çapak, aşınma — kemik kesiminde tabla ve kılavuz yüzeyleri hızla yenir
- Korozyona dayanıklı malzeme: pas lekesi, kaplama kalkması
- Sökülebilir parçaların temizlenebilirliği: tabla, kılavuz, şerit sıyırıcı ve kapaklar üretici yordamına göre sökülüp takılabiliyor mu
- Hijyenik tasarım: ölü boşluk, ürün birikinti bölgesi
- Yıkama sonrası su tahliyesi: gövdede biriken su kemik ununu tutar
- Yıkamaya karşı elektrik koruması: pano ve teçhizat hortumlu yıkamaya dayanıyor mu
Bu ekipmanda tek bir kabul sayısı yoktur — şerit gerginliği genişliğe, kalınlığa ve volan düzenine göre değişir. Kural: ölçülen değer gerginlik göstergesi ya da ölçeriyle alınır, kabul değeri üretici kılavuzundan yazılır, rapora ikisi birlikte girilir. Uydurulmuş genel bir yüzde denetimde dayanaksız kalır.
Adım adım kontrol
- Kimlik ve makine biçimi: Marka, tip, imal yılı, seri no; makine biçimi (masaüstü/yer tipi), işlenen ürün, şerit ölçüleri, kesim yüksekliği, motor gücü, şerit hızı.
- Kesici bölge korumaları: Şerit koruyucusu, volan kapakları ve interlock'ları, kesim bölgesi dışında şeridin kapalılığı, kılavuz-koruyucunun indirilebilmesi.
- Şerit ve tahrik: Gerginlik, kılavuz yatakları, diş bütünlüğü, volanlar, motor-tahrik-kayış sistemi.
- Besleme güvenliği: İtici tertibatı elin şeride yaklaşmasını engelliyor mu, tabla ve iş parçası desteği sağlam mı — donmuş üründe parçanın kayması en sık el yaralanması yoludur.
- Hijyen turu: Altı hijyen maddesi, mümkünse temizlik sonrası makine kuruyken işaretlenir.
- Fonksiyon testi: Volan kapağı açılınca interlock şeridi durduruyor mu, acil durdurma çalışıyor mu; topraklama, sabitleme, talimat ve bakım kayıtları doğrulanır.
Kontrol maddeleri
- Şase ve gövde sağlamlık · şerit koruyucusu / siperi
- Volan kapakları ve interlock'ları · kesim bölgesi dışında şerit kapalılığı
- Ayarlanabilir kılavuz-koruyucu işlevi · şerit gerginliği ve kılavuz yatakları
- Şerit durumu ve diş bütünlüğü · yatak ve volanlar · motor, tahrik ve kayış sistemi
- İtici (besleme) tertibatı ve el koruması · kesme tablası ve iş parçası desteği
- Yukarıdaki altı hijyen maddesi
- Acil durdurma butonu · topraklama ve elektrik bağlantıları
- Makine yerleştirilmesi ve sabitlenmesi · kullanım talimatı · ikaz levhaları
- Bakım kayıtları · kişisel koruyucu donanım bilgilendirmesi
Bu ekipmanın Bakanlıkça yayımlanmış rapor formatı yoktur (tam liste: İSGÜM formatları rehberi).
Sıkça Sorulan Sorular
Gıda ve kemik kesen şerit testere hangi standarda göre kontrol edilir?
İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III Tablo-4'te bu makinenin kendi satırı vardır: Şerit testere (gıda işleme makineleri) — kontrol, TS EN 12268 standardında belirtilen kriterlere uygun olarak yapılır. Periyot, standartlarda süre belirtilmemişse azami 1 yıldır. EN 12268 et, donmuş et ve kemik kesen şerit testereleri kapsar; güvenlik ve hijyen gereklerini birlikte verir.
Ahşap ve metal şerit testereden farkı nedir?
EK-III Tablo-4 üçünü ayrı satırlarda ve ayrı standartlarla sayar: gıda işleme makineleri TS EN 12268, ağaç işleme makinaları TS EN 1807-2, soğuk metal testereleri TS EN ISO 16093. Fark kâğıtta kalmaz: ahşapta aspirasyon ve toz emme, metalde soğutma sıvısı ve talaş tahliyesi sorulur; gıda testeresinde bunların karşılığı yoktur, yerlerine hijyen maddeleri gelir. Üçü ayrı şablondur, biri diğerinin yerine kesilemez.
Hijyen maddeleri neden periyodik kontrol raporuna giriyor?
Çünkü EN 12268 güvenlik ve hijyen gereklerini birlikte verir; gıda ile temas eden bir yüzey çatlak, çapaklı ya da temizlenemez durumdaysa bu, atıf yapılan standardın kendi kapsamındaki bir uygunsuzluktur. Şablondaki 24 maddenin altısı bu ayağa aittir: temas yüzeyleri, malzeme, temizlenebilirlik, ölü boşluk, su tahliyesi, yıkamaya karşı elektrik koruması.
Bu kontrolü kimler yapabilir, ekipman muayene kuruluşu şartı var mı?
EK-III md. 2.4.1 gereği tezgâhların periyodik kontrolleri; makine mühendisleri, mekatronik mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, imalat mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler, makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır. Kontrolü yapanın EKİPNET kaydı zorunludur. Şerit testere, İEKY Ek Madde 2 listesinde yer almaz; ekipman muayene kuruluşu şartı aranmaz.
Bakanlığın gıda şerit testeresi için yayımlanmış rapor formatı var mı?
Hayır. Bakanlıkça yayımlanmış zorunlu ya da taslak bir gıda şerit testeresi rapor ve kriter dokümanı bulunmamaktadır; rapor, EK-III md. 1.7 bölüm yapısına ve TS EN 12268 kriterlerine göre düzenlenir. Bunun bir sonucu daha vardır: md. 1.9.1 gereği hafif ve ağır kusur derecelendirmesi, kriter dokümanı yayımlanmamış ekipmanlarda uygulanmaz.
Gıda / kemik şerit testere raporu Raporsis'te 24 maddelik hazır şablonla
Kriter standardı TS EN 12268 hazır gelir; makine biçimi ve işlenen ürün alanları seçmeli, altı hijyen maddesi mekanik maddelerle aynı listede işaretlenir. Kasap ve et entegre tesislerinde diğer tezgâhlarla aynı işte raporlayın.
Raporsis, bu kontrollerin raporunu teklif, iş takibi ve faturayla birlikte tek yerden yöneten bir periyodik kontrol yazılımıdır.
Bu raporu Raporsis'te 10 dakikada hazırlayın →