Damperli Kamyon ve Kaya Kamyonu Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?

Damperli kamyon ve kaya kamyonu, İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III Tablo-6'nın aynı satırına — TS EN 474-6+A1 — bağlıdır ve azami 1 yılda bir kontrol edilir. Ayırt edici üç ölçüm: servis freni durma mesafesi, park freninin eğimde tutması ve kalkık damperin 10 dakikada hidrolik düşmesi.

Neden iki ekipman tek rehberde?

Çünkü kontrol listeleri fiilen örtüşüyor: damperli kamyonun 15 maddesi ile kaya kamyonunun 16 maddesinden 13'ü birebir aynı. Ailenin diğer üyeleriyle (dozer, greyder, finisher, silindir) tek bir madde metni bile örtüşmüyor. İkisi ailenin içinde kendi alt kümesi: toprağı işlemez, taşırlar; merkezlerinde hidrolikle kalkan bir kasa vardır. Ortak kontrol akışı ve diğer dört makine için yol yapım ve taşıma makineleri rehberine bakın.

Yasal dayanak ve standartlar

📜 Mevzuat çerçevesi

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III Tablo-6 — "Damperli kamyonlar" satırı: TS EN 474-6+A1, süre "standartlarda süre belirtilmemişse 1 Yıl"
EK-III 3.1.6 — kendinden hareketli iş ekipmanında frenleme/durdurma donanımı; sürücünün görüş alanı kısıtlıysa görüşü iyileştirecek yardımcı araçlar
EK-III 3.1.7 (Ek: RG-18/2/2022-31754) — hareket hâlindeyken kör noktalara yaklaşma engellenir; sağlanamıyorsa nesne algılayıcı veya uyarı sistemi, o da yoksa işaretçi kullanılır

Dikkat: yönetmeliğin resmî konsolide metninde "kaya kamyonu" ifadesi hiç geçmez; rijit şasili saha dışı damperler de aynı "Damperli kamyonlar" satırına düşer. Tablo-6 zaten "bir kısım iş makineleri" der; satırı olmayanın kontrol yükümlülüğü kalkmaz.

Kim yapabilir, ne sıklıkla?

EK-III 2.6.1'e göre iş makinelerinin periyodik kontrolleri makine, mekatronik, metalürji ve malzeme, imalat mühendisleri ile makine/metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ve makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır. Kontrolü yapanın EKİPNET kayıt numarası raporda bulunmalı, hizmetten en geç 1 gün önce İSG-KATİP sözleşmesi onaylanmış olmalıdır. 2.6.2 uyarınca tahribatsız muayene uygulanabilir, NDT raporu ekte saklanır — damper kulak kaynaklarında çatlak şüphesi varsa en pratik yol budur.

⚠️ Kalkık damper altına giriş: hidrolik bir emniyet elemanı değildir

Damper altında ezilme kazalarının klasik senaryosu, kasanın "hidrolik zaten tutuyor" varsayımıyla açık bırakılmasıdır. Oysa devre üç ayrı noktadan boşalabilir: hortum patlaması, yük tutma valfinin içten kaçırması, kumanda kolunun istem dışı hareketi. Kontrolde üçü birlikte aranır: (1) mekanik emniyet dayamasının (kol/pim) araçta bulunması, deforme olmaması ve yerine tam oturması; (2) 10 dakikalık tutma ölçümünde kaçak görülmemesi; (3) kumandanın istem dışı çalıştırmaya karşı korunması. Dayaması olmayan ya da eğrilmiş araçta bu madde Uygun Değil işaretlenir — kasanın kalkıyor olması yeterli değildir.

Ölçülen üç test değeri

🧮 Raporun 3. bölümüne yazılan değerler

Servis freni durma mesafesi (m) — yüklü ve yüksüz hâlde ayrı ayrı denenir
Park freni eğimde tutma (% eğim) — aracın yüklü hâlde kaymadan durduğu eğim
Hidrolik yük tutma — kalkık damperde 10 dakikada düşme (mm)

Bu üç alan için mevzuat sayısal sınır vermez. Kabul ölçütü imalatçı kılavuzu ve TS EN 474-6+A1'in fren performans hükümleridir; kılavuz yoksa ölçülen değer kaydedilir, yeterlilik kanaat olarak yazılır. Kaldırma ekipmanlarındaki ×1,25 / ×1,1 protokolü burada uygulanmaz — damperli kamyon yük kaldıran değil taşıyan bir ekipmandır.

Adım adım kontrol

Kimlik: Damperli kamyonda plaka ve şase no, kaya kamyonunda motor gücü (kW) ve yürüyüş aksamı (lastikli/palet); ikisinde de kapasite ve yakıt tipi.
Şasi ve kasa: Şasi kaynakları, damper kulakları, menteşe pimleri ve kasa tabanı çatlak/deformasyon yönünden muayene edilir.
Hidrolik: Silindir, hortum ve rakor sızıntıları; ardından kasa kaldırılıp 10 dakikalık tutma ölçümü yapılır.
Fren ve yürüyüş: Servis freni yüklü/yüksüz denenir, park freni eğimde ölçülür; lastik/palet ve direksiyon boşlukları değerlendirilir.
Görüş ve ikaz: Geri vites ikazı, aynalar, farlar, korna; kör nokta önlemi EK-III 3.1.7 kapsamında sorgulanır.
Raporlama: Bulgular Uygun / Uygun Değil / Uygulanamaz işaretlenir.

Kontrol maddeleri

Şablondaki kontrol maddeleri — mekanik emniyet dayaması ayrı bir satır değildir, “Damperin durumu” maddesi altında değerlendirilir:

Yüklü-Yüksüz fren sistemi kontrolü
Şase durumu
Hidrolik sistem kontrolü
Yürüyüş aksamları kontrolü
Makine bağlantıları kontrolü
Hidrolik hortumları ve bağlantı yerleri
Direksiyon topuzu, emniyet kemeri, aynalar
Geri vites ikaz, ön farlar, kornası
Egzoz sistemi
Kumanda sistemleri
Damperin durumu
Yangın söndürücü var mı? Uygun mu?
Ataşmanın genel durumu
Kamyonun yüksüz durumda mekanik dayanım testi
Kamyonun yüklü durumda mekanik dayanım testi

Kaya kamyonu listesi 16 maddedir: bu 15 maddenin 13'ünü birebir taşır, ikisini yeniden yazar (ikaz kalemi kornayı değil tepe lambasını içerir; makine bağlantıları kalemi "(Mekanik)" ekiyle geçer) ve üzerine "İkaz ve uyarı levhaları" maddesini ekler.

Kaya kamyonunun farkı nedir?

Kaya kamyonu (rijit şasili saha dışı damper) karayoluna çıkmaz; ocakta kapalı güzergâhta çalışır. İki pratik sonucu var. Kimlik: plakası yoktur, ekipman motor gücü ve yürüyüş aksamıyla tanımlanır. Çalışma ortamı: dar ocak yollarında yaya-araç karşılaşması yoğundur — tepe lambası, geri ikazı ve kör nokta önlemleri burada listenin süsü değil çekirdeğidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Damperli kamyon ve kaya kamyonu hangi standarda göre kontrol edilir?

İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III Tablo-6'daki "Damperli kamyonlar" satırı TS EN 474-6+A1 standardını gösterir ve periyodu "standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl" olarak tanımlar. Raporsis'te her iki şablonun da Periyodik Kontrol Metodu alanı varsayılan olarak "TS EN 474-6+A1 / FONKSİYON TESTLERİ" gelir.

Kaya kamyonu için mevzuatta ayrı bir satır var mı?

Hayır. Yönetmeliğin resmî konsolide metninde "kaya kamyonu" ifadesi hiç geçmez; rijit şasili saha dışı damperler de Tablo-6'nın "Damperli kamyonlar" satırına ve TS EN 474-6+A1'e tabidir. Ayrı satır olmaması ayrı rapor düzenlenemeyeceği anlamına gelmez: etiket bilgileri farklı olduğu için Raporsis'te kaya kamyonunun kendi şablonu vardır.

Damperli kamyonda kapasitenin 1,25 katıyla yük testi yapılır mı?

Hayır. Damperli kamyon kaldırma ekipmanı değil, taşıma amaçlı iş makinesidir. EK-III md. 2.2.1.1'deki statik 1,25 ve dinamik 1,1 test katsayıları, adı geçen maddede kaldırma iletme ekipmanları ve kaldırma aksesuarları için tanımlanmıştır (elle işletilenlerde statik katsayı 1,5); iş makineleri Tablo-6 rejimine tabidir. Şablonun test rejimi fren, hidrolik tutma ve stabilite fonksiyon testleridir; proof-load (aşırı yük) testine tabi değildir.

Damper silindirinin kaçak (drift) testi nasıl yapılır, sınır kaç mm?

Damper kaldırılır, kumanda bırakılır ve 10 dakika boyunca pozisyonunu koruyup korumadığı izlenir; şablon bu değeri "Hidrolik Yük Tutma — 10 dk'da düşme (mm)" alanına milimetre olarak yazdırır. Mevzuat sayısal sınır vermez: kabul ölçütü imalatçı kılavuzundan alınır, kılavuz yoksa ölçülen düşme kaydedilir ve kaçak olup olmadığı kanaatte yazılır.

Kaya kamyonu karayoluna çıkmadığına göre tek kontrolü periyodik kontrol müdür?

Pratikte evet. Rijit kaya kamyonu tescilli bir karayolu aracı olmadığı için araç muayenesi kapsamına girmez; freni, direksiyonu ve aydınlatmasını dışarıdan denetleyen başka bir zorunlu muayene yoktur. Bu nedenle yıllık periyodik kontrol, kaya kamyonunda plakalı damperli kamyona kıyasla daha kritik bir emniyet süzgecidir.

İki şablon da Raporsis'te hazır

İkisi de TS EN 474-6+A1 kriter diliyle; fren mesafesi, park eğimi ve hidrolik düşme alanları hazır gelir. Filo müşterisinde raporu kopyalayıp değerleri değiştirin.

Raporsis, bu kontrollerin raporunu teklif, iş takibi ve faturayla birlikte tek yerden yöneten bir periyodik kontrol yazılımıdır.

Bu raporları Raporsis'te 10 dakikada hazırlayın →