Ekskavatör, Loader ve Bekoloder Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?
Kapsam: hangi makine hangi standartta?
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (EK-III Tablo 6 — iş makineleri; standartta süre yoksa azami periyot 1 yıl)
- Bakanlığın PK01 — Periyodik Kontrole Tabi İş Makineleri Kapsam Tablosu (isekipmanlari.csgb.gov.tr)
- TS EN 474-1 — Kazıcı makineler: genel gereksinimler
- TS EN 474-3 — Yükleyiciler (loader); TS EN 474-4 — Kazıcı-yükleyiciler (bekoloder); TS EN 474-5 — Hidrolik ekskavatörler
- TS ISO 6165 — İş makineleri terminoloji ve sınıflandırma
Operatörün vardiya başı yaptığı kontroller (yağ-su seviyesi, lastik, ikazlar) işletme yükümlülüğüdür ve kayıt altına alınır; periyodik kontrol ise yetkili teknik kişinin standarda göre yılda bir yaptığı, yük tutma testleri ve yapısal muayene içeren belgeli denetimdir. Raporda ikisi karıştırılmaz; operatör kayıtlarının tutulup tutulmadığı da denetlenir.
Aile üyeleri: farklar nerede?
Hidrolik ekskavatör (TS EN 474-5)
Paletli veya lastikli; döner üst yapı + bom-arm-kepçe zinciri. Kontrolde öne çıkanlar: döner tabla ve dişlisi, palet/yürüyüş takımı gerginliği, bom-arm pim ve burçlarındaki boşluk, kepçe bağlantısı ve varsa hızlı değiştirici (quick coupler) kilidinin emniyeti, yük tutma valfleri.
Yükleyici — loader (TS EN 474-3)
Öne yüklemeli kepçe; yüksek hızda gidiş-geliş çalışır. Öne çıkanlar: kaldırma kolları ve Z-bağlantı pimleri, şasi ortası mafsal (artiküle gövdede) kilidi, servis-park freni performansı, kepçe pozisyon/otomatik kepçe hizalayıcı, aydınlatma-ikaz düzeni.
Kazıcı-yükleyici — bekoloder (TS EN 474-4)
Önde yükleyici kepçesi, arkada kazıcı ataşman: iki makinenin kontrol seti tek gövdede birleşir. Öne çıkanlar: stabilizatör (denge ayağı) silindirleri ve kilitleri, kule/kazıcı kilit mekanizması, yol moduna geçiş emniyetleri (ataşman kilitleri), her iki uçtaki pim-burç zinciri.
Ortak kontrol akışı
- Kimlik ve belgeler: Marka/model/seri, çalışma saati, CE etiketi, kullanım kılavuzu, bakım ve operatör kontrol kayıtları, operatör belgeleri.
- Yapısal muayene: Şasi ve bom/kol kaynaklarında çatlak, pim-burç boşlukları, kepçe bıçak/tırnak aşınması, karşı ağırlık bağlantıları, ROPS/FOPS bütünlüğü ve cıvataları.
- Hidrolik sistem: Hortum-boru-rakor sızıntıları, silindir keçe kaçakları; yük altında tutma testi (drift ölçümü), yük tutma/çek valfleri, hızlı değiştirici kilidinin yük altında açılmadığının doğrulanması.
- Güç aktarma ve frenler: Servis freni ve park freni tutma testleri (eğimde), şanzıman/aks kaçakları, lastik/palet durumu, direksiyon-artikülasyon boşlukları.
- Operatör istasyonu ve emniyetler: Kabin camları-silecek, koltuk ve emniyet kemeri, kumandaların nötr emniyeti, konsol kilidi, geri vites ikazı ve kamera/ayna seti, sesli-ışıklı ikazlar, yangın söndürücü.
- Fonksiyon ve yük testi: Tüm hareketler yüksüz + beyan yüküne uygun yükle denenir; stabilizatörlü makinede denge ayakları açık/kapalı senaryoları test edilir; sonuçlar rapora yazılır, kusurlar (*) hafif / (**) ağır derecelendirilir.
Ortak kontrol maddeleri
- CE işareti / etiket ve kullanım kılavuzu
- Bakım ve günlük kontrol kayıtları
- ROPS/FOPS yapısı ve bağlantıları
- Bom, arm, kaldırma kolları — kaynak ve çatlak kontrolü
- Pim ve burçlarda boşluk
- Kepçe/ataşman bağlantısı ve hızlı değiştirici kilidi
- Hidrolik hortum, boru, rakor sızıntıları
- Silindir iç kaçak (yük altında drift)
- Yük tutma ve emniyet valfleri
- Servis ve park freni performansı
- Stabilizatör/denge ayakları ve kilitleri (bekoloder)
- Döner tabla ve dişli boşluğu (ekskavatör)
- Geri ikaz, aydınlatma, korna, aynalar
- Emniyet kemeri ve koltuk bağlantısı
- Yangın söndürücü
Sıkça Sorulan Sorular
İş makinelerinin periyodik kontrolü zorunlu mu?
Evet. İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III Tablo 6, iş makinelerini periyodik kontrole tabi tutar: kontrol, ilgili standartta süre belirtilmemişse yılda en az bir kez, standardın öngördüğü kriterlere göre yapılır. Bakanlığın PK01 kapsam tablosu hangi makinenin hangi standarda girdiğini listeler.
Ekskavatör, loader ve bekoloder neden aynı ailede?
Üçü de TS EN 474 serisinin kazıcı/yükleyici kollarına girer (hidrolik ekskavatör TS EN 474-5, yükleyici TS EN 474-3, kazıcı-yükleyici TS EN 474-4) ve kontrol mantıkları ortaktır: taşıyıcı yapı, hidrolik sistem, ataşman-pim-burç zinciri, frenler ve ROPS/FOPS kabin koruması. Raporsis'te üçü ayrı şablondur ama kriter aileleri paraleldir.
ROPS ve FOPS nedir, nasıl kontrol edilir?
ROPS devrilmeye, FOPS düşen cisimlere karşı operatör kabin koruma yapısıdır. Kontrolde yapının deformasyonsuz ve çatlaksız olduğu, bağlantı cıvatalarının eksiksiz ve torklu olduğu, onarım/kaynak müdahalesi görmediği doğrulanır — hasarlı ROPS/FOPS doğrultularak kullanılamaz, üretici onaylı değişim gerekir.
Hidrolik sistemde hangi test yapılır?
Yük altında tutma testi esastır: kepçe/bom beyan yüküyle belirli süre askıda bekletilir, silindirlerde içe kaçak (drift) ölçülür; hortum-rakor sızıntısı, emniyet/çek valflerinin işlevi ve ani hortum patlamasına karşı yük tutma valfleri kontrol edilir.
Bu makinelerin kontrolünü kimler yapabilir?
Makine mühendisleri ile yönetmelikte sayılan diğer teknik unvanlar (makine/metal eğitimi teknik öğretmenleri, makine tekniker/yüksek teknikerleri) yapabilir; kontrolü yapanın EKİPNET kaydı zorunludur. Operatör ehliyeti (G sınıfı/operatörlük belgesi) makine kontrolünün yerine geçmez.
Üç makinenin de şablonu Raporsis'te ayrı ayrı hazır
Ekskavatör, loader ve bekoloder şablonları TS EN 474 kriter başlıklarıyla; bekoloder şablonu TS EN 474-4 çerçevesinde hazırlanmış 53 maddelik setiyle gelir.
Bu raporları Raporsis'te 10 dakikada hazırlayın →