Ekskavatör Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?
Ekskavatör periyodik kontrolü nedir?
Makinenin resmî tanımı Yönetmelik'te değil, Bakanlığın Tablo-6 açıklama tablosunda verilir; hidrolik kazıcıyı tek cümleyle ayırır: paletli, tekerlekli veya ayaklı, kendinden tahrikli; üzerine monteli ekipmanı normal olarak 360° dönüş kapasitesine sahip bir üst yapıda taşıyan; alt takımı hareket ettirmeden kepçe ile kazı yapan makine. İş döngüsü kazma, yükseltme, sallama ve boşaltmadır.
Bu tanım kapsam sorusunu çözer: yükleyici malzemeyi makinenin ileri hareketiyle alır, ekskavatörde kazı döner üst yapı üzerinden yapılır — kontrolün ağırlık merkezi de budur: döner tabla, hidrolik yük tutma, şase-bom yapısı.
Yasal dayanak ve standartlar
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği — EK-III Tablo-6 (iş makinelerinin periyodik kontrol süreleri ile kontrol kriterleri)
- Tablo-6 satır adı: Hidrolik kazıcılar → kriter sütunu TS EN 474-5+A3
- Periyot sütunu: “Standartlarda süre belirtilmemişse 1 Yıl”
- TS EN 474-1 — Kazıcı makineler: genel gereksinimler
- Komşu satırlar (karıştırılmaması için): TS EN 474-3+A1 yükleyiciler · TS EN 474-4+A2 kazıcı yükleyiciler · TS EN 474-12+A1 halatlı kazıcılar
- Bakanlığın yayımladığı Tablo-6 açıklama tablosu: aynı satırlara “Ekipmanın Standart Tanımı” ve “Ekipman Örnek Görseli” kolonlarını ekler — tanım ve görseller buradan, satır/standart/periyot ise Yönetmelik'ten okunur
Kim yapabilir, ne sıklıkla?
Kontrolü makine mühendisleri ile yönetmelikte sayılan diğer teknik unvanlar yapabilir; kontrolü yapanın EKİPNET kaydı zorunludur. Süre azami 1 yıldır; üretici daha kısa aralık öngörmüşse kısaltılır, uzatılamaz.
Kapsam sınırı: 474-5 mi, 474-12 mi?
EK-III Tablo-6 halatlı kazıcıları ayrı bir satırda ve TS EN 474-12+A1 standardında toplar: kepçeyi tel halat hareket ettirir. Dışarıdan “ekskavatör” gibi görünseler de kriterleri farklıdır; bu, sahada sessizce yanlış format kesme hatasına dönüşür — rapor tipi seçilirken kepçeyi neyin hareket ettirdiğine bakın.
Adım adım ekskavatör kontrolü
- Etiket ve tespit bilgileri: Marka, tip, model/imal yılı, seri-şase no; motor gücü (kW), kapasite ve işletme kapasitesi (kg), yakıt tipi, yürüyüş aksamı (palet/tekerlek), ataşman ve kullanım amacı kaydedilir.
- Yapısal muayene: Şase, bom ve arm kaynakları, pim-burç boşlukları, döner tabla ve kepçe bağlantısı denenir; ataşmanın genel durumu ayrı madde olarak değerlendirilir.
- Hidrolik sistem: Hortum, boru ve rakor sızıntıları, silindir keçe kaçakları; kumanda bırakıldığında pozisyonun korunup korunmadığı.
- Fren testleri: Servis freni yüklü ve yüksüz denenip durma mesafesi (m) ölçülür; park freni beyan edilen eğimde (%) tutma yönünden sınanır.
- Hidrolik yük tutma testi: Bom/kova kaldırılıp kumanda bırakılır, 10 dakika sonunda düşme (mm) ölçülür.
- Operatör mahalli ve ikazlar: Direksiyon topuzu, emniyet kemeri, aynalar, geri vites ikazı, tepe lambası, farlar, egzoz, yangın söndürücü ve uyarı levhaları kontrol edilir.
- Mekanik dayanım fonksiyon testleri: Makine önce yüksüz, sonra kendi beyan değerleri içinde yüklü çalıştırılır; kusurlar (*) hafif / (**) ağır derecelendirilir.
Test değerleri ve sınırları
Servis freni durma mesafesi = ölçülen değer (m) ↔ üretici kılavuzundaki değer
Park freni eğimde tutma = ölçülen % eğim ↔ üreticinin beyan ettiği eğim
Hidrolik yük tutma = 10 dakikada düşme (mm) ↔ üretici sınırı
Örnek dönüştürme: park freni %20 eğimde tutuyorsa bu arctan(0,20) ≈ 11,3° demektir — kılavuzdaki sınır derece cinsindense karşılaştırma böyle yapılır.
İhtiyat notu: bu üç kalem için mevzuatta evrensel bir sayısal sınır yoktur; Tablo-6 doğrudan TS EN 474-5+A3'e yollar. Rapora ölçülen değer ile karşılaştırıldığı kaynak birlikte yazılır.
Kontrol maddeleri
Şablondaki kontrol maddeleri — aile rehberindeki ortak liste bunun üstüne ROPS/FOPS gibi kalemler ekler:
- Yüklü-Yüksüz fren sistemi kontrolü
- Şase durumu
- Hidrolik sistem kontrolü
- Yürüyüş aksamları kontrolü
- Makine bağlantıları kontrolü (Mekanik)
- Hidrolik hortumları ve bağlantı yerleri
- Direksiyon topuzu, emniyet kemeri, aynalar
- Geri vites ikaz, tepe lambası, ön farlar
- Egzoz sistemi
- Kumanda sistemleri
- Operatör mahali
- Yangın söndürücü var mı? Uygun mu?
- Ataşmanın genel durumu
- İkaz ve uyarı levhaları
- İş makinesinin yüksüz durumda mekanik dayanım testi
- İş makinesinin yüklü durumda mekanik dayanım testi
Ataşman ve malzeme taşıma nüansı
Açıklama tablosundaki tanım, hidrolik ekskavatörlerin malzeme taşıma/nakliye için de kullanılabileceğini söyler. Şablonda ataşman ayrı bir alan, “Ataşmanın genel durumu” ayrı bir kontrol maddesidir: kova, kırıcı veya tilt-rotator takılı makine ataşmanıyla birlikte değerlendirilir. İhtiyatlı not: makine kaldırma amacıyla kullanılıyorsa üretici ilave donanım (yük tutma valfleri, aşırı yük ikazı) ve ayrı yük tablosu şart koşabilir — bu husus TS EN 474-5 metninden değil, kullanım kılavuzundan doğrulanmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Ekskavatör periyodik kontrolü hangi standarda göre yapılır?
İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III Tablo-6'da ekskavatörün satır adı "Hidrolik kazıcılar"dır ve kriter sütunu TS EN 474-5+A3 standardını gösterir; periyot sütunu "Standartlarda süre belirtilmemişse 1 Yıl" der. Yani rapor, TS EN 474-5+A3'te belirtilen kriterlere uygun olarak ve azami yılda bir kez düzenlenir.
Ekskavatöre statik 1,25 ve dinamik 1,1 katı yük testi uygulanır mı?
Hayır. Ekskavatör bir kaldırma makinesi değil kazıcı makinedir; Raporsis şablonunda da test hesaplaması alanı "Fren + hidrolik tutma + stabilite FONKSİYON testleri (proof-load yük testine tabi değildir)" şeklinde tanımlıdır. Vinç ve forkliftteki çarpanlı proof-load protokolü buraya taşınmaz. Kontrol listesindeki yüksüz ve yüklü mekanik dayanım testleri, makinenin kendi beyan değerleri içinde yapılan fonksiyon testleridir.
Halatlı kazıcıya da TS EN 474-5 raporu kesilir mi?
Hayır. EK-III Tablo-6'da halatlı kazıcılar ayrı bir satırdır ve TS EN 474-12+A1 standardına bağlanmıştır; Bakanlığın Tablo-6 açıklama tablosu bunları kazıyı tel halatla çalışan bir üst yapıyla yapan makineler olarak tanımlar (sallama kepçe, çeneli kepçe, kürekli, darbeli, duvar kesicili tipleri). Hidrolik kazıcı formatını halatlı makineye kesmek, doğru fiyat bandında yanlış format düzenlemek olur.
Mini, kompakt ve yürüyen ekskavatörler de kapsamda mı?
Evet. Bakanlığın Tablo-6 açıklama tablosundaki hidrolik kazıcılar tanımı makinenin paletli, tekerlekli veya ayaklı olabileceğini söyler; minimum dönüş yarıçaplı ekskavatör (MSRX) ile kompakt tiplerin mevcut olduğunu açıkça sayar ve örnek görsellerinde paletli, yürüyen ve kompakt yürüyen ekskavatör yer alır. Makinenin küçüklüğü kontrol yükümlülüğünü kaldırmaz; şablondaki yürüyüş aksamı alanı palet veya tekerlek olarak işaretlenir.
Ekskavatör raporunda hangi test değerleri kayda geçer?
Raporsis şablonunun 3. Test Değerleri bölümü üç ölçümü sayısal olarak kaydeder: servis freninin durma mesafesi (m), park freninin eğimde tutma değeri (% eğim) ve hidrolik yük tutmada 10 dakikada düşme miktarı (mm). Bu üçünün kabul sınırı standartta tek bir sayı olarak verilmez; makinenin kullanım kılavuzundaki üretici değeri esas alınır ve ölçülen değer raporda o değerle karşılaştırılır.
Ekskavatör şablonu Raporsis'te hazır
EX kodlu Ekskavatör Periyodik Kontrol Raporu; TS EN 474-5 metodu, üç sayısal test alanı ve 16 maddelik listesiyle Bakanlık rapor düzeninde gelir. Ailenin diğer üyeleri: kazıcı-yükleyici iş makineleri rehberi.
Raporsis, bu kontrollerin raporunu teklif, iş takibi ve faturayla birlikte tek yerden yöneten bir periyodik kontrol yazılımıdır.
Bu raporları Raporsis'te 10 dakikada hazırlayın →