Silindir (Zemin Sıkıştırma Makinası) Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?
Silindir kontrolü nedir?
Tek tamburlu, çift tamburlu, lastik tekerlekli ve kombi silindirleri kapsar. Bu makine zemini statik ağırlık + dinamik titreşim ile sıkıştırır; dolayısıyla kontrolün merkezinde diğer iş makinelerinde bulunmayan iki sistem vardır: eksantrik titreşim ünitesi ve tambur-su-kazıyıcı üçlüsü. Yönetmelikteki ekipman adı ("zemin sıkıştırma makinaları") genel yazıldığından yürütmeli plaka kompaktör ve tokmaklar da bu satıra düşer; makinede karşılığı olmayan maddeler raporda Uygulanamaz işaretlenir.
Yasal dayanak ve standartlar
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III Tablo-6 — "Zemin sıkıştırma makinaları" satırı; süre sütunu: "Standartlarda süre belirtilmemişse 1 Yıl"
- TS EN 500-4 — hareketli yol yapım makineleri: sıkıştırma makinelerine özgü güvenlik gerekleri (yönetmeliğin bu satırda atıf yaptığı tek standart)
- Yönetmelik md. 2.6.2 — iş makinelerinde muayene ve testlere ek olarak tahribatsız muayene uygulanabilir; TM raporları periyodik kontrol raporunun ekinde saklanır
- Kabin koruma yapısı (ROPS/FOPS) için üretici sertifikası aranır. Not: ROPS/FOPS standart numarası yönetmelikte anılmaz; sertifikanın dayandığı uluslararası standart ailesi ISO 3471 (ROPS) ve ISO 3449 (FOPS)'tur — kabul ölçütü sertifikanın kendisidir
Sahada en sık yapılan hata, silindir işine finisher formatında rapor kesmektir. Kontrol doğru yapılsa bile başlıktaki ekipman adı ve muayene metodundaki standart atfı yanlış olur; belge yanlış ekipmana düzenlenmiş sayılır. İki format örtüşmez:
| Silindir | Asfalt finisheri | |
|---|---|---|
| Yönetmelik satırı | Zemin sıkıştırma makinaları | Asfaltlama makinaları |
| Standart | TS EN 500-4 | TS EN 500-6+A1 |
| Tespit edilen teknik bilgi | Tambur genişliği, titreşim frekansı (Hz) | Çalışma genişliği, bunker kapasitesi, çalışma hızı |
| Ayırt edici maddeler | Titreşim sistemi, tambur kazıyıcı, su püskürtme, mafsal kilidi | Bunker kapakları, konveyör-helezon koruyucuları, perdah ısıtma, sıcak yüzey ikazı |
Kim yapabilir, ne sıklıkla?
Yönetmelik md. 2.6.1'e göre iş makinelerinin periyodik kontrolünü makine mühendisleri, mekatronik mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, imalat mühendisleri, makine ve metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ile makine tekniker veya yüksek teknikerleri yapabilir. Kontrolü yapanın EKİPNET kaydı zorunludur. Periyot, standart daha kısa bir süre öngörmedikçe azami 1 yıldır; operatörün MYK belgesi makinenin kontrolü yerine geçmez.
Adım adım kontrol
- Kimlik ve kayıtlar: Marka, tip, imal yılı, şase no; motor gücü, çalışma ağırlığı, tambur genişliği ve titreşim frekansı raporun "tespit edilen bilgiler" bölümüne yazılır. CE etiketi, kılavuz, bakım kayıtları ve operatör belgesi görülür.
- Yapısal muayene: Şase-gövde kaynaklarında çatlak, tambur yataklama bölgesi, ROPS/FOPS kabin sertifikası ve kabinin darbe görmemiş olması.
- Mafsal ve taşıma emniyeti: Articulation kilidinin varlığı, park konumuna takılabilmesi, pim-yuva aşınması ve uyarı etiketi.
- Titreşim ünitesi: Kumandanın amaç dışı devreye girmemesi, eksantrik yataklarında ses/ısınma, genlik kademesi geçişi, makine durunca titreşimin kesilmesi.
- Tambur çevresi: Tambur yüzeyi ve kazıyıcı (scraper) bıçak boşluğu, su deposu, filtre ve püskürtme memelerinin tek tek denenmesi — su kesilirse tambura malzeme yapışır.
- Fren ve fonksiyon testi: Çalışma, park ve acil fren eğimde denenir (çelik tamburun düşük sürtünmesi nedeniyle düz zemin testi yanıltıcıdır); ardından tüm hareketler çalıştırılır, bulgular Uygun / Uygun Değil / Uygulanamaz işaretlenip kusurlar derecelendirilir.
Raporda geçen "operatör koltuğu titreşim yalıtımı" maddesi koltuk süspansiyonunun çalışır olduğunu doğrular; çökmüş ya da kilitlenmiş bir koltuk uygunsuzluktur. Çalışanın günlük titreşim maruziyetinin ölçülmesi ise Çalışanların Titreşimle İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik kapsamında, iş hijyeni ölçümüyle yürüyen ayrı bir yükümlülüktür — periyodik kontrol raporunun konusu değildir ve onun yerine geçmez.
Kontrol maddeleri
- Şase ve gövde sağlamlık
- Kabin (ROPS/FOPS) sertifikası
- Mafsal (articulation) kilidi ve taşıma emniyeti
- Tambur yüzeyi ve kazıyıcı (scraper) bıçakları
- Titreşim sistemi kumandası ve eksantrik yatakları
- Su püskürtme sistemi, depo ve püskürtme memeleri
- Lastik / tambur durumu
- Hidrolik silindir ve hortumlar
- Emniyet kemeri (operatör koltuğu)
- Frenleme sistemi (çalışma, park ve acil fren)
- Operatör koltuğu titreşim yalıtımı
- Geri vites alarmı ve far/sinyal
- Acil durdurma butonu
- Görüş alanı, aynalar ve kamera (varsa)
- Yangın söndürücü mevcudiyeti
- Operatör belgesi
- Bakım kayıtları
Sıkça Sorulan Sorular
Silindir raporu ile asfalt finisheri raporu neden aynı olamaz?
Çünkü yönetmelik ikisini ayrı satırda, ayrı standarda bağlamıştır: zemin sıkıştırma makinaları TS EN 500-4, asfaltlama makinaları TS EN 500-6+A1. Rapor başlığındaki ekipman adı ve muayene metodundaki standart atfı yanlış olursa belge, kontrol fiilen doğru yapılmış olsa bile yanlış ekipmana kesilmiş sayılır. Kontrol maddeleri de örtüşmez: silindirde titreşim sistemi, tambur kazıyıcı ve su püskürtme varken finisherde bunker kapakları, konveyör-helezon koruyucuları ve perdah ısıtma sistemi bulunur.
Titreşim sisteminde tam olarak neye bakılır?
Titreşim kumandasının yalnız amaçlanan koşulda devreye girdiği, eksantrik yataklarında anormal ses ve ısınma olmadığı, düşük-yüksek genlik geçişinin çalıştığı ve makine dururken titreşimin kendiliğinden kesildiği doğrulanır. Etiketteki titreşim frekansı (Hz) rapora tespit edilen bilgi olarak yazılır; sınır değerler üretici kılavuzundan alınır, standart tek bir rakam dayatmaz.
Mafsal (articulation) kilidi neden kritik bir maddedir?
Mafsallı silindirde ön ve arka gövde birbirine göre döner; bakım yapılırken ya da makine lowbed'e yüklenip taşınırken bu hareket kilitlenmez ise gövdeler makas gibi kapanır ve aradaki kişi ezilir. Kontrolde kilidin fiziken mevcut olduğu, park konumuna takılabildiği, pim-yuva boşluğunun aşınmadığı ve uyarı etiketinin okunur kaldığı aranır.
Operatörün titreşim maruziyeti bu raporda ölçülür mü?
Hayır. Periyodik kontrol raporunda bakılan şey koltuk süspansiyonunun çalışır durumda olmasıdır; çöken ya da kilitlenmiş bir koltuk yalıtımı uygunsuzluktur. Çalışanın günlük titreşim maruziyetinin ölçülmesi ve değerlendirilmesi ise Çalışanların Titreşimle İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik kapsamında ayrı bir yükümlülüktür; iş hijyeni ölçümüyle yapılır ve periyodik kontrolün yerine geçmez.
Tek tamburlu, çift tamburlu, lastik tekerlekli ve kombi silindirde kontrol farklı mı?
Çerçeve aynıdır, uygulanan maddeler değişir. Lastik tekerlekli silindirde titreşim sistemi maddesi Uygulanamaz işaretlenir, buna karşılık lastik durumu ve balast yükü öne çıkar. Kombi silindirde ön çelik tambur ile arka lastik grubu birlikte bulunduğundan hem titreşim hem lastik maddeleri uygulanır. Çift tamburluda kazıyıcı bıçak ve su püskürtme kontrolü iki tambur için ayrı ayrı yapılır.
Silindir raporu Raporsis'te kendi şablonuyla hazır
SL kodlu "Silindir (Zemin Sıkıştırma Makinası)" şablonu TS EN 500-4 atfıyla açılır; tambur genişliği ve titreşim frekansı alanları ile 17 kontrol maddesi hazır gelir — finisher şablonuyla karışmaz.
Raporsis, bu kontrollerin raporunu teklif, iş takibi ve faturayla birlikte tek yerden yöneten bir periyodik kontrol yazılımıdır.
Bu raporları Raporsis'te 10 dakikada hazırlayın →