Akümülatör Tesisatı Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?
Akümülatör kontrolü nedir?
Sabit akü tesisleri — UPS arkası kabinler, santral/nezaret DC grupları, güvenlik sistem besleyicileri — akü grupları + şarj redresörü + oda/kabin altyapısından oluşur. Kontrol; akülerin fiziki ve elektriksel durumunun, şarj rejiminin ve odanın güvenlik şartlarının (havalandırma, göz duşu/nötralizasyon imkânı, işaretleme, yalıtım) doğrulanmasıdır.
Yasal dayanak ve standartlar
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (EK-III md. 2.3 — akümülatör ve transformatör; azami periyot 1 yıl)
- TS EN IEC 62485-2 — Sabit (stationary) akümülatör tesisleri: güvenlik kuralları (havalandırma, kısa devre koruması, işaretleme)
- Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği — akü odası tesis kuralları
Sulu kurşun-asit aküler şarj sırasında hidrojen çıkarır; hidrojenin havadaki alt patlama sınırı yaklaşık %4'tür ve gaz tavana birikir. TS EN IEC 62485-2'ye göre oda havalandırması gaz çıkışını güvenle seyreltmeli, çıkış menfezi üst kotta olmalı ve odada kıvılcım kaynağı bulunmamalıdır. Bakımsız (VRLA/jel) akülerde salım çok düşüktür; yine de kapalı kabinlerde havalandırma menfezleri kapatılamaz.
Kim yapabilir?
Elektrik ve elektrik-elektronik mühendisleri ile yönetmelikte sayılan diğer teknik unvanlar yapabilir; kontrolü yapanın EKİPNET kaydı zorunludur.
Adım adım kontrol
- Sistem kimliği: Akü tipi (sulu / VRLA-AGM / jel), hücre-blok sayısı ve grup gerilimi, kapasite (Ah), kuruluş yılı, kullanım amacı (UPS/DC santral) ve yerleşim (oda/kabin) kaydedilir.
- Oda/kabin şartları: Havalandırma tipi (doğal/cebri) ve işlerliği, menfez konumları, sıcaklık, aydınlatma, asite dayanıklı zemin/tava, uyarı işaretleri (H₂, asit, DC gerilim) ve yetkisiz erişim kontrolü değerlendirilir.
- Akü grupları: Terminal temizliği ve tork/sıkılık, oksitlenme, elektrolit seviyesi (sulu tipte), gövde şişme-çatlak-sızıntı, sehpa/rack sağlamlığı ve topraklaması, hücreler arası bağlantı iletkenleri gözle kontrol edilir.
- Elektriksel ölçümler: Grup gerilimi, örneklenmiş blok gerilimleri ve sapmalar, şarj akımı; varsa iç direnç/iletkenlik ölçümü kayda alınır.
- Şarj sistemi: Redresör float/boost ayarlarının akü tipiyle uyumu, sıcaklık kompanzasyonu, alarmlar (düşük/yüksek gerilim, toprak kaçağı) ve DC dağıtım korumaları (sigorta/kesici) doğrulanır.
- Raporlama: Bulgular işaretlenir, kusurlar derecelendirilir; havalandırma ve şarj rejimi uygunsuzlukları özellikle gerekçelendirilir.
Kontrol maddeleri
- Akü odası/kabini havalandırması (H₂ tahliyesi)
- Uyarı işaretleri ve erişim kontrolü
- Asite dayanıklı zemin/tava (sulu tipte)
- Terminal sıkılığı ve oksitlenme
- Elektrolit seviyeleri (sulu tipte)
- Gövde şişme, çatlak, sızıntı
- Sehpa/rack sağlamlığı ve topraklama
- Grup ve blok gerilimleri, sapmalar
- Şarj gerilim ayarları (float/boost) ve akımı
- Redresör alarm ve izleme işlevleri
- DC dağıtım korumaları ve kablo düzeni
- Yangın söndürücü ve acil müdahale düzeni
Sıkça Sorulan Sorular
Akümülatör tesisatı kontrolü hangi sistemleri kapsar?
UPS akü grupları, telefon santrali ve veri merkezi DC sistemleri, jeneratör marş aküleri dışındaki sabit (stationary) akü tesisleri ile şarj redresörlerini kapsar. İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III, akümülatörleri elektrik tesisatlarıyla birlikte yıllık kontrole tabi tutar.
Akü odasında hidrojen neden ölçülür?
Sulu (açık) kurşun-asit aküler şarjda hidrojen gazı çıkarır; H₂ havada yaklaşık %4 alt patlama sınırına ulaşırsa kıvılcımla patlar. TS EN IEC 62485-2, gaz çıkışını güvenle seyreltecek doğal veya cebri havalandırma ister — kontrolde havalandırmanın varlığı, kesiti/debisi ve çıkış noktası doğrulanır. Bakımsız (VRLA) akülerde gaz salımı çok düşüktür ama havalandırma şartı tamamen kalkmaz.
Şarj sisteminde neye bakılır?
Redresörün float/boost gerilim ayarlarının akü tipine uygunluğu, şarj akımı, gerilim dengesizliği (hücreler arası sapma), sıcaklık kompanzasyonu ve alarm/izleme işlevleri kontrol edilir; aşırı şarj hem akü ömrünü kısaltır hem gaz çıkışını artırır.
Aküler tek tek mi ölçülür?
Yıllık kontrolde grup gerilimi ve örneklenmiş hücre/blok gerilimleri ölçülür; şüpheli sapma varsa tüm bloklar ölçülür. Terminal temizliği-sıkılığı, elektrolit seviyesi (sulu tipte), gövde şişmesi/çatlağı ve sehpa-rack topraklaması her akü grubunda gözle kontrol edilir.
Akümülatör kontrolünü kimler yapabilir?
Elektrik ve elektrik-elektronik mühendisleri ile yönetmelikte sayılan diğer teknik unvanlar yapabilir; kontrolü yapanın EKİPNET kaydı zorunludur.
Akümülatör raporu Raporsis'te hazır şablon
Sistem/şarj bilgi blokları, 14 kontrol maddesi ve H₂ havalandırma değerlendirmesiyle; UPS'li her müşteride topraklama-iç tesisat raporlarıyla aynı işte kesin.
Bu raporu Raporsis'te 10 dakikada hazırlayın →