Trafo Periyodik Kontrolü (1-36 kV) Nasıl Yapılır?
Trafo kontrolü nedir?
1-36 kV dağıtım trafoları; hücre (YG bölmesi), kesici-ayırıcı donanımı, trafo bölümü ve topraklama ağıyla bir bütündür. Periyodik kontrol; gözle kontrolün (kaçak, korozyon, izolatörler, kilitleme düzenleri, ölüm tehlikesi levhaları, iş güvenliği malzemeleri) ve topraklama ölçümlerinin (işletme/koruma — ayrık veya birleşik) birlikte belgelenmesidir.
Yasal dayanak ve standartlar
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (EK-III md. 2.3 — elektrik tesisatları, azami periyot 1 yıl)
- ZPKR05 / ZPKK05 — Transformatör 1-36 kV (YG) Gözle Kontrol ve Topraklama Tesisatı Periyodik Kontrol Raporu ve Kriterleri (yürürlük 01.09.2025 — zorunlu format)
- Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği (EKAT) — YG tesis kuralları ve iş güvenliği malzemeleri
- Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği — işletme/koruma topraklaması ve dokunma gerilimi şartları
ZPKK05'in kapsam maddesi açıktır: "Kontrol raporu her bir ekipman için (Trafo-Kesici-Hücre) ayrı ayrı düzenlenmelidir." İki trafolu bir tesiste tek "trafo raporu" yazmak format ihlalidir. Uygunsuzluk bulguları raporun eki olarak fotoğrafla gösterilebilir — saha fotoğrafı çekmeyi alışkanlık hâline getirin.
Kim yapabilir?
Elektrik ve elektrik-elektronik mühendisleri ile yönetmelikte sayılan diğer teknik unvanlar yapabilir; kontrolü yapanın EKİPNET kaydı zorunludur. YG bölmesinde çalışma, EKAT kurallarına (kesme-ayırma-topraklama, kilitleme, yetkili nezaret) tabidir; gözle kontrolün hücre içi kısmı ve topraklama süreklilik/sökümlü ölçümleri enerji kesilerek yapılır.
Adım adım kontrol (ZPKR05 akışı)
- Etiket ve detay bilgileri: Trafo gücü (kVA), gerilim kademesi, seri no, imal yılı, soğutma tipi (yağlı/kuru), hücre tipi ve tesis şeması kaydedilir.
- Genel gözle kontroller: Ölüm tehlikesi/uyarı levhaları, aydınlatma, havalandırma ve sineklikler, kapı-kilit düzenleri, kablo giriş-çıkışları, yangın söndürücü, kemirgen/su girişine karşı yalıtım, temizlik.
- Hücre kontrolleri: Ayırıcı-kesici mekanizmaları ve kilitlemeleri (enterlok), sigorta/parafudr durumu, izolatörler, bara bağlantıları, ısınma-renk değişimi izleri, mekanik gösterge ve etiketler.
- Trafo bölümü: Yağ kaçağı ve seviye göstergesi, silikajel rengi, bushingler, korozyon, gürültü/titreşim gözlemi, sıcaklık göstergesi/termometre, koruma röle bağlantıları.
- İş güvenliği malzemeleri: Istaka (manevra çubuğu), YG eldiveni, yalıtkan sehpa veya paspas, topraklama-kısa devre düzeneği — varlığı ve durumu ZPKR05'te ayrı bölümdür.
- Topraklama ölçümleri: Sistem ayrıksa işletme ve koruma toprakları ayrı ayrı (direnç değerleri + elektrotlar arası etkileşim), birleşikse tek ağ ölçülür; süreklilik ve dokunma gerilimi şartı değerlendirilir; ölçüm cihazı kalibrasyon bilgisi rapora yazılır.
- Raporlama: Bulgular Uygun / Uygun Değil / Uygulanamaz olarak işaretlenir, kusurlar (*) hafif / (**) ağır derecelendirilir, sonuç-kanaat yazılır.
Öne çıkan kontrol başlıkları (ZPKK05'ten)
- Ölüm tehlikesi / uyarı levhaları
- Kapı, pencere, havalandırma ve sineklikler
- Kilitleme ve enterlok düzenleri
- İzolatörler ve bara bağlantıları
- Yağ kaçağı, yağ seviyesi, silikajel
- Bushingler ve kablo başlıkları
- Parafudr ve sigortalar
- Termometre / sıcaklık izleme
- Istaka, YG eldiveni, yalıtkan sehpa/paspas
- Topraklama iletkenleri ve bağlantı noktaları
- İşletme topraklaması direnci (ayrık/birleşik)
- Koruma topraklaması direnci ve süreklilik
- Hücre içi temizlik ve yabancı madde
- Yangın söndürücü ve acil müdahale düzeni
Sıkça Sorulan Sorular
Trafo kontrol raporu için ZPKR05 zorunlu mu?
Evet. Transformatör 1-36 kV (YG) Gözle Kontrol ve Topraklama Tesisatı Periyodik Kontrol Raporu (ZPKR05) 01.09.2025'te yürürlüğe girdi; rapor şeklen yayımlandığı gibi kullanılmalı, ana başlıklar ve madde sıralaması değiştirilmemelidir.
Trafo, kesici ve hücre tek raporda mı yazılır?
Hayır. Bakanlığın ZPKK05 kriter dokümanı, kontrol raporunun her bir ekipman için (trafo, kesici, hücre) ayrı ayrı düzenlenmesini ister. Çok trafolu tesislerde her trafo bölümü kendi raporunu alır; uygunsuzluk bulguları fotoğrafla rapora eklenebilir.
İşletme ve koruma topraklaması birleşik mi ayrık mı olmalı?
İkisi de mümkündür; hangisi kuruluysa rapor o bölümden doldurulur. Ayrık sistemde işletme (nötr) ve koruma toprakları ayrı elektrot gruplarındadır ve aralarındaki mesafe/etkileşim de değerlendirilir; birleşik sistemde tek toprak ağı kullanılır ve dokunma gerilimi şartlarının sağlandığı ölçümle gösterilir.
Gözle kontrol için trafo enerjisi kesilir mi?
Gözle kontrolün önemli bölümü (kaçak, seviye, korozyon, levhalar, kilitler) işletme hâlinde hücre dışından yapılabilir; ancak hücre içi yakın kontrol ve topraklama bağlantı sökümü gereken ölçümler için EKAT kurallarına göre enerji kesilip topraklama yapılması gerekir. Planlama işletmeyle birlikte yapılır.
Trafo kontrolünü kimler yapabilir?
Elektrik ve elektrik-elektronik mühendisleri ile yönetmelikte sayılan diğer teknik unvanlar yapabilir; kontrolü yapanın EKİPNET kaydı zorunludur. Yüksek gerilim tesislerinde çalışma ayrıca EKAT (Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri) iş güvenliği kurallarına uyularak yürütülür.
ZPKR05 zorunlu formatı Raporsis'te birebir hazır
Genel/hücre/trafo bölümü/iş güvenliği kontrol blokları, ayrık-birleşik topraklama bölümleri ve kusur derecelendirmesiyle; çok trafolu tesiste raporu kopyalayıp ikinci ekipmana dakikada uyarlarsınız.
Bu raporu Raporsis'te 10 dakikada hazırlayın →