Katodik Koruma Ölçümü Nasıl Yapılır?

Yer altındaki çelik tank ve boru hatları, toprakla temas ettiği her gün korozyonla incelir; katodik koruma bu elektrokimyasal aşınmayı durduran sistemdir. Ölçümün kalbi tek bir sayıdır: Cu/CuSO₄ referans elektroduna göre yapı-toprak potansiyeli ≤ −850 mV. Bu rehber ölçümün tekniğini, TS EN 12954 çerçevesini ve LPG tanklarındaki yıllık izleme zorunluluğunu anlatır.

Katodik koruma nedir?

Toprağa gömülü çelik, toprakla galvanik bir pil oluşturur ve anot gibi davranan bölgelerinden metal kaybeder. Katodik koruma; yapıyı devrenin katodu hâline getirerek korozyonu durdurur. İki kurulum tipi vardır: galvanik (kurban) anot — magnezyum/çinko anotlar kendini feda eder; dış akım (trafo-redresör) — doğrultucu üzerinden sürekli koruma akımı basılır. Ölçüm, bu korumanın gerçekten sağlandığını sayısal olarak kanıtlar.

Yasal dayanak ve standartlar

📜 Mevzuat çerçevesi

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (EK-III — tank ve tesisatların yıllık kontrolü kapsamında)
TS EN 12954 — Gömülü veya suya daldırılmış metalik yapıların katodik koruması: genel prensipler
TS EN 13636 — Gömülü tanklar ve ilgili boru tesisatının katodik koruması
ZPMR01 / ZPMK01 — LPG tankı zorunlu muayene formatında "yer altı tankları için katodik koruma izleme" ayrı kontrol satırıdır (yürürlük 18.07.2025); izleme raporu muayene raporunun ekidir

⚠️ Kabul kriteri: −850 mV (Cu/CuSO₄)

Koruma potansiyeli, doymuş bakır/bakır sülfat referans elektroduna göre −850 mV veya daha negatif olmalıdır. Anaerobik (sülfat indirgeyen bakteri riski olan) zeminlerde daha negatif eşik (−950 mV) aranır. Aşırı negatif değerler de (yaklaşık −1200 mV'tan öte) kaplama ayrışması ve hidrojen kırılganlığı riski nedeniyle sorgulanır — "ne kadar negatif o kadar iyi" değildir.

Kim yapabilir?

Katodik koruma ölçümü elektrik tesisatı ölçümleri kapsamındadır: elektrik ve elektrik-elektronik mühendisleri ile yönetmelikte sayılan diğer teknik unvanlar yapabilir; ölçümü yapanın EKİPNET kaydı zorunludur. LPG tesislerinde ölçüm sonucu, tankın muayenesini yürüten yetkiliyle paylaşılır ve ZPMR01 raporuna işlenir.

Adım adım ölçüm

Sistem kimliği: Koruma tipi (galvanik/dış akım), korunan yapı (tank, boru hattı), yapı malzemesi, korunan uzunluk (m) veya yüzey (m²), ilk işletme tarihi ve tasarım ömrü kaydedilir.
Görsel kontrol: Ölçüm kutuları (test noktaları), kablo bağlantıları, anot yatağı/redresör panosu ve izolasyon flanşlarının fiziki durumu incelenir.
Potansiyel ölçümü: Cu/CuSO₄ referans elektrot yapının üzerindeki nemli zemine yerleştirilir; yüksek iç dirençli voltmetreyle yapı-toprak potansiyeli her test noktasında ölçülür. Dış akım sistemlerinde akım kesintili (instant-off) okuma ile IR düşümü ayrıştırılır.
Sistem değerleri: Galvanik sistemde anot devre akımları; dış akım sisteminde redresör çıkış gerilimi/akımı ve ayarı kaydedilir.
Süreklilik ve yalıtım: Yapı boyunca elektriksel süreklilik, yabancı yapılardan (başka boru/topraklama) yalıtım ve kaçak akım etkileşimleri değerlendirilir.
Raporlama: Nokta nokta potansiyel tablosu, kabul kriteriyle karşılaştırma, anot/redresör durumu ve kanaat yazılır; LPG tankında sonuç ZPMR01'in izleme satırına bağlanır.

Kontrol maddeleri

Koruma tipi ve sistem bileşenlerinin kimliği
Test noktalarının (ölçüm kutuları) durumu ve erişilebilirliği
Yapı-toprak potansiyeli — her noktada ≤ −850 mV (Cu/CuSO₄)
Anaerobik zeminde −950 mV eşiğinin sağlanması
Galvanik anot devre akımları / anot tükenme durumu
Redresör çıkış gerilim-akım değerleri ve ayarı
İzolasyon flanşlarının sağlamlığı
Yapı sürekliliği ve yabancı yapı etkileşimi
Kablo bağlantıları ve pano fiziki durumu
Referans elektrot ve voltmetre kalibrasyon kaydı
Önceki ölçümlerle eğilim karşılaştırması
LPG tankında yazılı plana ve ZPMR01'e işlenme

Sıkça Sorulan Sorular

−850 mV kriteri ne anlama gelir?

Bakır/bakır sülfat (Cu/CuSO₄) referans elektroduna göre ölçülen yapı-toprak potansiyelinin −850 mV veya daha negatif olması, çeliğin korozyona karşı korunduğunun temel göstergesidir (TS EN 12954). Daha pozitif değerler korumanın yetersiz olduğunu gösterir.

Katodik koruma ölçümü hangi tesislerde gerekir?

Yer altına gömülü çelik yapılarda: akaryakıt ve LPG tankları, doğalgaz ve su boru hatları, çelik kazık/rezervuar gibi yapılarda gerekir. Yer altı LPG tanklarında katodik koruma izleme, Bakanlığın ZPMR01 zorunlu muayene raporunda ayrı bir kontrol satırıdır.

Galvanik anot ile dış akım sistemi arasındaki fark nedir?

Galvanik (kurban) anot sisteminde magnezyum/çinko anotlar kendiliğinden çözünerek yapıyı korur; küçük tanklar için tipiktir. Dış akım (trafo-redresör) sisteminde ise doğrultucu üzerinden sürekli akım basılır; uzun boru hatları ve büyük yapılar için kullanılır ve redresör çıkış değerleri de ölçüme dahildir.

Ölçüm ne sıklıkla yapılmalı?

İş ekipmanı kapsamındaki tank tesisatlarında yıllık periyodik kontrolün parçasıdır; LPG tanklarında ZPMR01 muayene raporu ve tankın yazılı planı yıllık izlemeyi ister. Dış akım sistemlerinde redresörün işletme içi takibi çok daha sık (aylık) yapılır.

Katodik koruma raporu neleri içerir?

Koruma tipi (galvanik/dış akım), korunan yapı ve uzunluk/yüzey bilgisi, ölçüm noktaları ve Cu/CuSO₄ potansiyel değerleri, anot veya redresör durumu, süreklilik/izolasyon kontrolleri, kullanılan referans elektrot ve ölçüm cihazı kalibrasyon bilgisi ile uygunluk kanaati.

Katodik koruma raporu Raporsis'te hazır şablon

Koruma tipi, test noktası tablosu, −850 mV kriter karşılaştırması ve kalibrasyonlu cihaz kütüphanesiyle; LPG tankı muayene raporuna da aynı sistemden bağlanır.

Bu raporu Raporsis'te 10 dakikada hazırlayın →