Atmosferik ve Tehlikeli Sıvı Depolama Tankları Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?

Atmosferik tank ve tehlikeli sıvı deposu nedir?

Atmosferik depolama tankı; içeriği atmosfer basıncında (ya da nefeslik düzeniyle ona çok yakın basınçta) tutulan, basınç üretmeyen depolama kabıdır — jeneratörün motorin tankı, kazan dairesinin fuel-oil deposu, proses suyu tankı ya da basınçsız kimyasal depolama tankı bu sınıftandır. Dikey silindirik, yatay ya da yeraltı tipte olabilir. Tehlikeli sıvı deposu ise aynı gövde mantığının üzerine kimyasal güvenlik katmanı ekler: depolanan madde asit, solvent, baz gibi tehlikeli bir kimyasaldır; muayene gövdeyle birlikte maddenin kendisini — UN numarasını, güvenlik bilgi formunu (GBF), malzeme uyumunu, dökülme senaryosunu — değerlendirmek zorundadır.

İki ekipmanı komşularından ayırmak önemlidir: LPG tankının kendine ait zorunlu Bakanlık formatı (ZPMR01) vardır ve bu sayfadaki raporlarla muayene edilemez; basınçlı hava tankı da EK-III Tablo-1 kapsamındaki basınçlı kap rejimine tabidir ve kendi raporunu ister. Bu sayfanın konusu, basınçsız işletilen depolama tanklarıdır.

Yasal dayanak: Tablo-1'in tank satırları ve md.1.4 çerçevesi

Hangi satırın uygulanacağını depolanan sıvı ve tankın yapılış biçimi belirler. Sıvının dipnottaki tanıma girip girmediği güvenlik bilgi formundan (GBF) okunur; girer ise yatay/dikey silindirik, prizmatik, çelik veya termoplastik (atölyede imal edilip sahaya getirilen) tanklar birinci satıra, yerinde kaynakla imal edilen dik silindirik yer üstü saha tankları ikinci satıra düşer. Tablo satırı bulunmayan durumda uydurma bir standart numarası ya da uydurma bir periyot yazmak raporu dayanaksız bırakır; doğru uygulama, imalatçının işletme-bakım dokümanını istemek, doküman yoksa işyerinin risk değerlendirmesiyle periyodu belirleyip bu kararın dayanağını raporun metot ve açıklama alanlarına yazmaktır. EK-III'te yer alan ekipmanların raporlarında İSG-KATİP sözleşmesi aranır (md.7/6); iş planlanırken sözleşme durumu kontrol tarihinden önce netleştirilmelidir.

Periyot nasıl belirlenir?

Depolanan sıvı tehlikeliyse periyodun tabanı Tablo-1'in kendi satırından gelir: atölye imalatı yatay/dikey silindirik, prizmatik, çelik veya termoplastik tanklarda standartlarda süre belirtilmemişse azami 1 yıl; yerinde kaynaklı imal edilen dik silindirik yer üstü saha tanklarında azami 10 yıl. On yıllık süre "on yıl hiç bakılmaz" demek değildir — satırın kriter standartları muayene düzenini kendi içinde kurar ve süre, standartta belirtilen aralıklar ile işletme takibiyle birlikte okunur. Tehlikeli olmayan sıvı depolayan tankta ise tablo satırı bulunmadığından periyot md.1.4 zinciriyle belirlenir: imalatçının öngörüsü (işletme-bakım kitabındaki muayene aralığı), o yoksa risk değerlendirmesi; md.1.4'ün son cümlesi gereği standartlarda süre belirtilmemişse tablolardaki azami süreler de aşılamaz. Karar her durumda depolanan maddenin aşındırıcılığına (asit deposunda incelme hızı motorin tankından farklıdır) ve önceki ölçümlerin eğilimine (kalınlık ölçümleri yıldan yıla düşüyorsa aralık kısaltılır) bakar. Belirlenen aralık ve gerekçesi rapora yazılır; bir sonraki kontrolde önceki raporun ölçüm değerleri karşılaştırma tabanıdır. Bu süreklilik, depolama tankı muayenesinin asıl değeridir: tek bir ölçüm anlık durumu, ardışık ölçümler incelme hızını gösterir.

Kim yapabilir?

Depolama tankları Raporsis'te basınçlı kap ailesi içinde raporlanır; bu ailenin periyodik kontrollerini İEKY EK-III md.2.1.6'da sayılan unvanlar yapar: makine mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, mekatronik mühendisleri, kimya mühendisleri, imalat mühendisleri, uçak mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ya da makine tekniker veya yüksek teknikerleri. Kontrolü yapanın EKİPNET kaydı zorunludur ve raporda EKİPNET kayıt numarası bulunur. Tehlikeli sıvı deposunda kimya mühendisliği bilgisi (madde-malzeme uyumu, GBF okuma) pratik bir avantajdır; topraklama ölçümü elektrik tarafıyla birlikte planlanıyorsa topraklama ölçüm raporu ayrı düzenlenir.

Adım adım kontrol

1. Kimlik ve doküman: Bilgi etiketi, depolanan madde ve tehlike işaretleri kaydedilir; tehlikeli sıvı deposunda UN numarası ve GBF'nin erişilebilirliği doğrulanır. İşletme ve acil durum (dökülme) talimatlarının tankın yakınında bulunması ayrı bir kontrol maddesidir. Hacim, tank tipi ve varsa azami çalışma basıncı kayda geçer — basınç değeri, test rejiminin atmosferik mi basınçlı mı kurulacağını belirler.
2. Gövde muayenesi: Gövde, kaynak dikişleri ve korozyon durumu gözle taranır; tehlikeli sıvı deposunda kimyasal aşınma ve iç kaplama/astar bütünlüğü ayrıca değerlendirilir. Dip bölge, su-yoğuşma hattı ve zemin/kaide teması korozyonun en hızlı geliştiği bölgelerdir.
3. Kalınlık ölçümü (UT): Cidar ve — erişilebiliyorsa — taban kalınlığı ultrasonik ölçülür; en düşük okunan değerler rapora yazılır ve imalat kalınlığı ile önceki raporların değerleriyle karşılaştırılır.
4. Sızdırmazlık: Dış yüzey sızıntı izleri, bağlantı ağızları, dolum-boşaltma hatları, vanalar ve hortum bağlantıları kontrol edilir; drenaj hattı ve ayırıcının çalışırlığı doğrulanır.
5. Havalandırma ve taşma koruması: Nefeslik/havalandırma açıklığının tıkalı olmadığı, parlayıcı madde depolayan tankta alev tutucunun yerinde ve temiz olduğu, seviye göstergesinin çalıştığı ve taşma korumasının işlevli olduğu görülür.
6. İkincil muhafaza: Havuzun bütünlüğü ve hacim yeterliliği (depo hacmine eşit ya da ondan büyük) değerlendirilir; havuz içindeki çatlak, kaplama hasarı ve kontrolsüz drenaj açıklığı kusurdur.
7. Topraklama ve statik elektrik: Topraklama ve eşpotansiyel bağlantı direnci ölçülür, dolum sırasındaki statik elektrik önlemleri (bağlantı noktaları, topraklama pensesi düzeni) kontrol edilir.
8. Erişim ve çevre güvenliği: Merdiven, platform ve korkuluklar; yangın önleme ve söndürme tertibatlarının erişilebilirliği; tehlikeli sıvı deposunda kişisel koruyucu donanım ile göz-vücut duşunun erişilebilirliği ve uygunsuz maddelerle ayrık depolama düzeni görülür.
9. Raporlama: Ölçülen değerler, uygulanan metot ve periyot kararının dayanağı yazılır; her tank için ayrı rapor düzenlenir, sonuç-kanaat verilir.

Ölçüm protokolü: neyi, neyle, nereden ölçersiniz?

Kalınlık ölçümü muayenenin sayısal omurgasıdır. Ölçüm noktaları gövdeye rastgele değil sistematik dağıtılır: alt kuşak (hidrostatik yükün ve korozyonun en yüksek olduğu bölge), su hattı, üst kuşak ve erişilebiliyorsa taban plakaları. Boyalı-kaplamalı yüzeyde probun uygun temas kurduğundan emin olunur; şüpheli bölgede ölçüm sıklaştırılır. Okunan en düşük değerler rapora yazılır — atmosferik tank şablonunda cidar ve taban için ayrı alanlar, tehlikeli sıvı deposu şablonunda cidar alanı vardır — ve değerlendirme imalat kalınlığına ve önceki yılların okumalarına göre yapılır. Kabul sınırı için tek bir evrensel sayı yazmak doğru olmaz: sınır, tankın tasarım standardına ve üretici verisine bağlıdır; üretici verisi esas alınır, bulunamıyorsa incelme eğilimi ve risk değerlendirmesi birlikte yorumlanır.

Topraklama ölçümünde tankın topraklama iletkeni ve eşpotansiyel bağlantıları ölçülür; parlayıcı sıvı depolayan tankta bu ölçüm statik elektrik güvenliğinin ön şartıdır — dolum sırasında akışın ürettiği statik yük, topraklaması kopuk bir tankta ateşleme kaynağına dönüşebilir. Yeraltı ya da katodik korumalı tankta koruma sisteminin durumu ayrı bir başlıktır; katodik koruma ölçümü kendi yöntemiyle yapılır ve kendi raporunda belgelenir. Kullanılan tüm ölçüm aletlerinin adı, seri numarası ve kalibrasyon bilgisi rapora yazılır; kalınlık ve direnç değerlerinin savunulabilirliği, ölçen cihazın izlenebilirliğine bağlıdır.

Kontrol başlıkları

• Atmosferik tank: Bilgi etiketi, depolanan madde ve tehlike işaretleri · İşletme ve acil durum talimatları
• Gövde, kaynak dikişleri ve korozyon · Cidar ve taban kalınlığı ölçümü (UT)
• Sızdırmazlık ve dış yüzey sızıntı izleri · İkincil muhafaza bütünlüğü ve hacim yeterliliği
• Havalandırma / nefeslik ve alev tutucu · Seviye göstergesi ve taşma koruması
• Dolum-boşaltma hatları ve vanalar · Drenaj hattı ve ayırıcı
• Topraklama ve eşpotansiyel ölçümü · Statik elektrik önlemleri
• Merdiven, platform ve korkuluklar · Yangın tertibatlarının erişilebilirliği
• Tehlikeli sıvı deposu (ek katman): UN numarası ve tehlike işaretleri · GBF erişilebilirliği
• Kimyasal aşınma · İç kaplama / astar bütünlüğü · Gövde malzemesi-madde uyumu
• Dökülme talimatları · KKD ve göz-vücut duşu erişilebilirliği · Uygunsuz maddelerle ayrık depolama

Sahada sık karşılaşılan kusurlar

• Nefeslik tıkalı ya da alev tutucu sökülmüş: boşaltmada gövdeyi vakumla çökertebilir, dolumda kontrolsüz basınç yükselmesine yol açar; parlayıcı madde tankında alev tutucusuz nefeslik, tank içine alev yürümesine açık kapıdır.
• İkincil muhafaza fiilen yok: havuz duvarında açıklık bırakılmış, drenaj vanası sürekli açık tutulmuş ya da havuz içine başka ekipman yerleştirilerek etkin hacim depo hacminin altına düşürülmüş — kağıt üzerinde havuz vardır, dökülme anında işlevi yoktur.
• Topraklama iletkeni kopuk ya da boyanın üstünden bağlanmış: ölçüm yapılmadan fark edilmez; dolum statiği için gerçek bir ateşleme riskidir.
• Dip bölge korozyonu görülmeden geçilmiş: tankın en hızlı inceldiği bölge zemine en yakın kuşak ve tabandır; yalnız göz hizasından yapılan muayene bunu kaçırır — kalınlık ölçümü tam da bu yüzden alt kuşağa yoğunlaşır.
• Depolanan madde değişmiş, depo aynı kalmış: motorin için kurulan tanka kimyasal alınmış ya da tehlikeli sıvı deposunda madde değişmiş; gövde malzemesi ve contalar yeni maddeyle uyumsuzsa hızlanan aşınma dıştan uzun süre görünmez. GBF-malzeme uyumu bu yüzden ayrı kontrol maddesidir.
• Seviye göstergesi ölü, taşma koruması iptal: taşma anında tek güvence operatörün dikkati kalır; dökülmenin en sık nedeni budur.
• GBF ve dökülme talimatı ofis dolabında: erişilebilirlik şartı, belgenin var olması değil müdahale edecek kişinin ulaşabilmesidir.
• Atmosferik tanka basınç testi uygulanmış: muayene adına yapılan işlem gövdeye hasar vermiş olabilir; test rejimi ekipmanın tasarımına göre seçilir, alışkanlığa göre değil.

Hangi rapor neyi kapsar?

Aynı sahada birden çok depolama kabı bulunduğunda rapor sınırları netleştirilmelidir. Atmosferik depolama tankı raporu; basınçsız işletilen akaryakıt, su ve kimyasal depolama tanklarını kapsar. Tehlikeli sıvı deposu raporu; depolanan maddenin tehlikeli kimyasal olduğu depolarda kullanılır ve kimyasal güvenlik maddelerini (GBF, UN no, iç kaplama, ayrık depolama, KKD-duş erişimi) içerir. LPG tankı her iki kapsamın da dışındadır — kendi zorunlu formatı vardır. Basınçlı hava tankı ve kazanlar basınçlı kap rejiminin kendi raporlarında kalır. Her tank kendi raporuyla belgelenir; aynı gün kontrol edilseler bile kimlik bilgileri, ölçüm değerleri ve sonuç-kanaat tank başına ayrı yazılır.

Sıkça Sorulan Sorular