Talaşlı İmalat Tezgâhlarının Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?
Kapsam ve standartlar
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (EK-III md. 2.4 — tezgâhlar; azami periyot 1 yıl)
- TS EN ISO 23125 — Torna tezgâhları; TS EN ISO 16090-1 — Freze tezgâhları ve işleme merkezleri (eski TS EN 13128 ile TS EN 12417'nin yerini aldı)
- TS EN 12717 — Matkap (delme) tezgâhları; TS EN ISO 16089 — Sabit taşlama tezgâhları (eski TS EN 13218)
- TS EN 60204-1 yaklaşımı — tezgâh elektrik donanımı (acil durdurma, ana şalter)
Bu ailenin koruma zinciri kapı/koruyucu anahtarlarına dayanır: ayna koruyucusu, CNC kapısı, taş kapağı. Kontrolde interlock fiilen açılıp hareketin durduğu/başlamadığı, hile (anahtarı sökme, mıknatıs) izleri olmadığı ve acil durdurmanın tüm hareketleri kestiği doğrulanır. Talaş temizliğinde dönen aksama elle müdahale alışkanlığı, işletmeye yazılacak klasik bulgudur.
Aile üyeleri: kritik noktalar
Torna (TS EN ISO 23125)
Ayna koruyucusu ve interlock'u, ayna anahtarının aynada unutulmasına karşı düzen, gezer punta ve kızak sonu sınırları, talaş fırlamasına karşı siper, fener mili freni.
Freze (TS EN ISO 16090-1)
Kesici takım bölgesi koruyucusu, tabla hareket sınırları, otomatik ilerlemenin ayar modunda sınırlanması, takım bağlama (çektirme) düzeni.
CNC işleme merkezi (TS EN ISO 16090-1)
Kapı interlock'ları ve ayar modu davranışı, mod seçici anahtar, acil durdurma zinciri, talaş konveyörü koruması, hidrolik/pnömatik ünite sızdırmazlığı, kaçak akım koruması.
Matkap — delme (TS EN 12717)
Mandren/mil koruyucusu, iş parçası bağlama (mengene) düzeni — elle tutmaya karşı, tabla kilidi, devir ayar kayış kapağı interlock'u.
Taşlama (TS EN ISO 16089)
Taş etiket-devir uyumu, flanş ve montaj, çatlak (çınlama) kontrolü, koruyucu kapak açısı, iş dayaması mesafesi (≤ 3 mm), gözlük siperi ve toz emme.
Ortak kontrol akışı
- Kimlik ve belgeler: Marka/model/seri, güç-devir bilgileri, CE etiketi, kılavuz, bakım kayıtları.
- Koruyucular ve interlock'lar: Tüm hareketli bölge koruyucuları yerinde mi; interlock'lar fiilen test edilir; bypass izleri aranır.
- Kumanda ve durdurma: Acil durdurmalar, ana şalter kilitlenebilirliği, yeniden başlatma emniyeti (enerji dönüşünde kendiliğinden çalışmama), mod seçiciler.
- Mekanik durum: Mil/yatak boşlukları ve anormal ses-titreşim, kayış-kasnak kapakları, tabla/kızak kilitleri; taşlamada taş-flanş muayenesi.
- Elektrik görsel kontrolü: Pano düzeni, topraklama iletkeni sürekliliği (gözle), kaçak akım koruması varlığı, kablo mekanik korumaları.
- Fonksiyon testi ve raporlama: Boşta çalıştırma + koruma senaryoları; bulgular işaretlenir, kusurlar (*) hafif / (**) ağır derecelendirilir.
Ortak kontrol maddeleri
- CE etiketi, kılavuz ve bakım kayıtları
- Hareketli bölge koruyucuları ve interlock testleri
- Ayna/kapı koruyucusu davranışı
- Acil durdurma ve yeniden başlatma emniyeti
- Mod seçici (ayar/otomatik) düzeni
- Mil-yatak boşlukları, ses ve titreşim
- Kayış-kasnak kapakları
- Taş etiketi-devir uyumu ve çınlama kontrolü (taşlama)
- İş dayaması mesafesi ve siperler (taşlama)
- İş parçası bağlama düzenleri (mengene/ayna)
- Talaş/soğutma sistemi ve koruyucuları
- Pano, topraklama ve kaçak akım koruması (görsel)
- Aydınlatma ve çalışma alanı
Sıkça Sorulan Sorular
Talaşlı imalat tezgâhları hangi standartlara göre kontrol edilir?
Tezgâh tipine göre: torna TS EN ISO 23125; freze ve işleme merkezleri TS EN ISO 16090-1 (eski TS EN 13128 ile TS EN 12417'nin yerini aldı); matkap (delme) TS EN 12717; taşlama TS EN ISO 16089 (eski TS EN 13218). CNC işleme merkezleri de TS EN ISO 16090-1 kapsamında değerlendirilir. Periyot, İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III gereği azami 1 yıldır.
Ayna koruyucusu ve interlock neden kritik?
Tornada dönen ayna, kapılma ve fırlama kaynağıdır: ayna koruyucusu kapanmadan devrin başlamaması (interlock) ve koruyucu açıldığında durması doğrulanır. CNC'lerde kapı interlock'u aynı işlevi görür — kapı açıkken eksen/iş mili hareketinin güvenli modda sınırlanması gerekir.
Taşlama taşında neye bakılır?
Taş çevre hızının taş etiketiyle uyumu, taş-flanş montajı ve çatlak kontrolü (çınlama testi), taş koruyucu kapağının açısal kapsamı, iş dayamasının taşa mesafesi (tipik ≤ 3 mm) ve gözlük siperi durumu TS EN ISO 16089 (eski TS EN 13218) çerçevesinde kontrol edilir.
CNC tezgâhta klasik tezgâhtan farklı ne kontrol edilir?
Kapı interlock'ları ve kilitli-kapı modları, mod seçici anahtar (ayar/otomatik) yetkilendirmesi, acil durdurmanın tüm eksenleri ve iş milini durdurması, talaş konveyörü koruması ve hidrolik/pnömatik ünitelerin sızdırmazlığı; ayrıca elektrik panosunda kaçak akım koruması görsel doğrulanır.
Bu tezgâhların kontrolünü kimler yapabilir?
Makine mühendisleri ile yönetmelikte sayılan diğer teknik unvanlar yapabilir; kontrolü yapanın EKİPNET kaydı zorunludur.
Beş tezgâhın şablonu da Raporsis'te hazır
Torna, dik freze, CNC işleme merkezi, delme ve taşlama şablonları tezgâh-özgü kriterlerle; atölye müşterilerinde tüm parkı tek işte raporlayın.
Bu raporları Raporsis'te 10 dakikada hazırlayın →