Pres ve Sac İşleme Tezgâhlarının Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?

Atölyenin en tehlikeli köşesi pres hattıdır: mekanik, hidrolik ve pnömatik presler, abkant pres ve giyotin makas aynı koruma felsefesini paylaşır — el kalıp bölgesine girerken makine durmalı. Kontrolün özü bu koruma zincirinin (çift el kumanda, ışık perdesi, sabit koruyucular) işlevsel testidir. Çerçeve: TS EN ISO 16092-1/-2/-3/-4 serisi + TS EN 12622 / TS EN 13985.

Kapsam ve standartlar

📜 Mevzuat çerçevesi

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (EK-III md. 2.4 — tezgâhlar; azami periyot 1 yıl)
TS EN ISO 16092-1/-2/-3/-4 — Pres güvenliği: genel, mekanik, hidrolik ve pnömatik presler
TS EN 12622 — Hidrolik abkant presler; TS EN 13985 — Giyotin makaslar
TS EN ISO 13851 (eski TS EN 574) — Çift el kumanda cihazları; TS EN ISO 13855 — koruma cihazı yerleşim (güvenlik mesafesi) hesabı

⚠️ Koruma cihazı "takılı" değil, "işlevli" olmalı

Pres kazalarının klasiği bypass edilmiş korumadır: köprülenmiş çift el butonu, bantla kapatılmış ışık perdesi, sökülmüş ön siperlik. Kontrolde her koruma cihazı fiilen test edilir: eşzamanlılık, kesintide durdurma, yeniden başlatma kilidi ve durma süresi ölçümü (ışık perdesi/çift el mesafe hesabının girdisi). "Var" işareti, test kaydı olmadan geçerli değildir.

Aile üyeleri: kritik noktalar

Mekanik (eksantrik) pres

Kavrama-fren grubu: tek devir emniyeti, fren durma açısı, volan koruyucusu; krank yatak boşlukları, kalıp bağlama düzeni.

Hidrolik pres

Yük altında koç kaçağı (drift), basınç sınırlayıcı ayarı, hortum patlamasında düşme önleyici valfler, iki el kumanda/ışık perdesi entegrasyonu.

Pnömatik pres

Hava kesilmesinde güvenli konum, hız/kuvvet sınırlaması, susturucu-egzoz yönlendirmesi, çift el kumanda.

Abkant pres (TS EN 12622)

Arka dayama bölgesine erişim, alt-üst kalıp arası parmak koruma (lazer AKAS benzeri sistemlerde işlev testi), pedal modunda hız sınırlı kapanış (≤10 mm/s yavaş kapanma bölgesi), yan koruyucular.

Giyotin makas (TS EN 13985)

Bıçak bölgesi parmak koruyucusu/ışık perdesi, sac tutucular, arka bölge erişim engeli, bıçak boşluğu ayar düzeni.

Ortak kontrol akışı

Kimlik ve belgeler: Marka/model/seri, kapasite (ton / kesme boyu), CE etiketi, kılavuz, bakım kayıtları ve önceki durma süresi ölçümleri.
Sabit koruyucular: Volan/tahrik koruyucuları, yan ve arka kapaklar, kilitli kapak anahtarları (interlock) testi.
Çift el kumanda: Eşzamanlılık, tek-el hilesi, bırakınca durma, buton yuva korumaları (TS EN ISO 13851, eski TS EN 574).
Işık perdesi/AOPD: Kesintide durdurma, muting/blanking ayarlarının gerekçesi, durma süresi ölçümü ve TS EN ISO 13855'e göre montaj mesafesi doğrulaması.
Tahrik ve hidrolik/pnömatik: Kavrama-fren (mekanik), drift ve basınç sınırlayıcı (hidrolik), hava kaçakları (pnömatik); acil durdurma zinciri.
Fonksiyon testi ve raporlama: Boş çevrim + koruma senaryoları; bulgular Uygun/Uygun Değil/Uygulanamaz işaretlenir, kusurlar (*) hafif / (**) ağır derecelendirilir.

Ortak kontrol maddeleri

CE etiketi, kılavuz ve bakım kayıtları
Sabit koruyucular ve interlock'lu kapaklar
Çift el kumanda eşzamanlılık testi
Işık perdesi kesinti ve reset davranışı
Durma süresi ölçümü (ms) ve güvenlik mesafesi
Kavrama-fren grubu / tek devir emniyeti (mekanik)
Koç drift testi ve basınç sınırlayıcı (hidrolik)
Yavaş kapanma bölgesi ve arka dayama koruması (abkant)
Bıçak bölgesi koruması ve sac tutucular (giyotin)
Pedal/mod seçici anahtar emniyeti
Acil durdurma butonları
Kalıp bağlama düzeni ve tabla durumu
Elektrik pano-topraklama görsel kontrolü
Aydınlatma ve çalışma alanı düzeni

Sıkça Sorulan Sorular

Preslerin periyodik kontrolü ne sıklıkla yapılır?

İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III tezgâhlar için azami periyodu 1 yıl olarak belirler; preslerde el aletleriyle çalışmanın yoğunluğu ve koruma sistemlerinin kritikliği nedeniyle üretici/standart daha sık işlevsel test isteyebilir. Rapor, koruma cihazlarının işlevsel testlerini içermeden tamam sayılmaz.

Çift el kumanda nasıl test edilir?

İki buton arası eşzamanlılık (tipik ≤ 0,5 s), tek elle veya dirsek-diz hilesiyle çevrimin başlamadığı, butonlardan biri bırakıldığında hareketin durduğu ve butonların köprülenmesini engelleyen yuva/aralık düzeni doğrulanır (TS EN ISO 13851 — eski TS EN 574 — yaklaşımı).

Işık perdesinde durma süresi neden ölçülür?

Işık perdesinin güvenlik mesafesi, makinenin durma süresine bağlıdır: el perdeyi kestikten sonra koç durana kadar geçen süre ne kadar uzunsa perde o kadar uzağa konmalıdır. Kontrolde durma süresi ölçülür (ms) ve montaj mesafesinin hesaplanan asgari güvenlik mesafesini sağladığı doğrulanır.

Mekanik preste ekstra hangi riskler kontrol edilir?

Krank-volan tahrikli preslerde kavrama-fren sistemi kritiktir: tek devir emniyeti (sürekli çevrime geçmeme), fren aşınması ve durma açısı, volan koruyucusu kontrol edilir. Hidrolik preste ise yük altında kaçak, basınç sınırlayıcı ve ani basınç kaybında koçun düşmemesi doğrulanır.

Pres kontrolünü kimler yapabilir?

Makine mühendisleri ile yönetmelikte sayılan diğer teknik unvanlar yapabilir; kontrolü yapanın EKİPNET kaydı zorunludur. Işık perdesi/çift el kumanda gibi elektro-sensitif koruma cihazlarının elektrik ölçümlerinde elektrik disipliniyle koordinasyon iyi uygulamadır.

Beş pres tipinin şablonu da Raporsis'te hazır

Mekanik, hidrolik, pnömatik pres + abkant + giyotin şablonları durma süresi (ms) ölçüm alanları ve İSGÜM kusur diliyle; pres hattı olan her fabrikada seri kesin.

Bu raporları Raporsis'te 10 dakikada hazırlayın →