Genleşme Tankı ve Boyler Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?

Kazan dairesinin en çok atlanan iki basınçlı kabı: kapalı genleşme tankları ve boyler/akümülasyon tankları. İkisi de İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III Tablo-1'de kendi satırıyla sayılır ve azami 1 yıl periyotla kontrole tabidir — ısıtma kazanının raporu bunları kapsamaz. Bu rehber iki ekipman ailesinin kriter standartlarını, test rejimini ve rapor ayrımını anlatır.

Genleşme tankı ve boyler kontrolü nedir?

Kapalı genleşme tankı; ısıtma/soğutma devresinde suyun hacim artışını membran arkasındaki gaz yastığıyla karşılayan basınçlı kaptır — arızası, devre basıncının kontrolsüz yükselmesi demektir. Boyler ve akümülasyon tankı; kullanım sıcak suyunu üreten/depolayan basınçlı kaptır. Periyodik kontrol her ikisinde de basınç bütünlüğünün (gövde, kaynak dikişleri, hidrostatik test) ve emniyet donanımlarının (emniyet ventili, manometre, termostat) doğrulanmasıdır. Isıtma kazanı raporunda genleşme sistemi yalnız bir kontrol başlığıdır; tankın kendisi ayrı rapor ister.

Yasal dayanak ve standartlar

📜 Mevzuat çerçevesi

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (EK-III md. 2.1 — basınçlı kaplar; iki ailede de azami periyot 1 yıl)
EK-III Tablo-1 kapalı genleşme tankları satırı: kontrol "TS 10576, TS 1911, TS 11490, TS EN 13831, TS EN 764-7" standartlarında belirtilen kriterlere uygun yapılır
EK-III Tablo-1 boyler ve akümülasyon tankları satırı: kontrol "TS 736, TS EN 12897+A1" standartlarında belirtilen kriterlere uygun yapılır
TS EN 12828+A1 — sulu ısıtma sistemlerinde genleşme ve emniyet donanımlarının tasarım çerçevesi
Basit Basınçlı Kaplar (2014/29/AB) ve Basınçlı Ekipmanlar (2014/68/AB) Yönetmelikleri — imalat tarafı

⚠️ Kazan raporu var, tank raporu yok — tipik eksik

Sahada en sık görülen tablo: ısıtma kazanının ve hava tankının raporu düzenlenmiş, ama aynı dairedeki genleşme tankı ve boyler raporsuz. Oysa ikisi Tablo-1'de ayrı satırdır; denetimde ayrı rapor aranır. Hidrostatik test iki ailede de standartlarda aksi belirtilmedikçe işletme basıncının 1,5 katı ile yapılır (EK-III varsayılanı); İSGÜM'ün basınçlı kap taslak kriterlerindeki rejim, testi ekipman etiketindeki en fazla çalışma basıncı üzerinden tanımlar. Membranlı tankta test öncesi gaz tarafı/membran durumu değerlendirilir; emniyet ventilinin açma basıncı ayrıca doğrulanır.

Kim yapabilir?

İEKY EK-III md. 2.1.6 gereği basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontrolleri yetkili olan; makine mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, mekatronik mühendisleri, kimya mühendisleri, imalat mühendisleri, uçak mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ya da makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır. Kontrolü yapanın EKİPNET kaydı zorunludur ve raporda EKİPNET kayıt numarası bulunur. Bu iki ekipman, akreditasyon zorunluluğu getirilen ekipmanlar listesinde (İEKY Ek Madde 2) yer almaz.

Adım adım kontrol

Kimlik ve doküman: Hacim, çalışma/işletme basıncı, imal yılı/seri no kaydedilir; künye etiketi, kullanma-bakım talimatları, sicil kartı ve uyarı işaretleri kontrol edilir.
Yerleşim ve gövde: Tankın yerleşimi (erişim, sabitleme), kaynak dikişleri, gövdede korozyon/deformasyon gözle muayene edilir; boylerde yalıtım/kaplama durumu değerlendirilir.
Emniyet donanımları: Emniyet ventilinin ayar basıncı ve çalışması, manometre, boylerde termometre/termostat doğrulanır; genleşme tankının bağlı olduğu devreyle uyumu (hacim ve basınç sınıfı) kontrol edilir.
Boyler özel kalemleri: Varsa koruyucu anot çubuğunun durumu, boru tesisat bağlantılarının sızdırmazlığı, drenaj vanasının çalışırlığı ve elektrikli ısıtmalı modelde topraklama bağlantısı incelenir; bakım kayıtları istenir.
Hidrostatik test: Standartlarda aksi belirtilmedikçe işletme basıncının 1,5 katı (EK-III varsayılanı) uygulanır; tutma süresince basınç düşümü ve kaçak gözlenir, sonuç test değerleriyle rapora yazılır.
Raporlama: Her tank için ayrı rapor: kontrol maddeleri işaretlenir, kusurlar derecelendirilir, sonuç-kanaat yazılır.

Kontrol başlıkları

Genleşme tankı: Künye etiketi · Sicil kartı · Kullanma-bakım talimatları
Uyarı işaretleri · Yetkili kullanıcı tanımı
Tank yerleşimi · Kaynak dikişleri · Korozyon/deformasyon
Test basıncına çıkarılıp kaçak kontrolü (hidrostatik)
Boyler: Gövde durumu · Yalıtım/kaplama
Emniyet ventili kalibrasyon ve testi · Genleşme tankı varlığı ve uyumu
Manometre · Termometre/termostat kontrolü
Hidrostatik test sonucu · Anot çubuğu durumu (varsa)
Etiket bilgileri · Topraklama (elektrikli ise)
Boru bağlantıları sızdırmazlık · Drenaj vanası · Bakım kayıtları

Sıkça Sorulan Sorular

Kapalı genleşme tankı periyodik kontrole tabi mi?

Evet. Kapalı genleşme tankları, İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III Tablo-1'de kendi satırıyla sayılan basınçlı kaplardandır; standartlarda süre belirtilmemişse azami periyot 1 yıldır. Isıtma kazanının raporu genleşme tankını kapsamaz — kazan raporunda genleşme sistemi bir kontrol başlığıdır, tankın kendisi ayrı periyodik kontrol raporu ister.

Boyler ile genleşme tankı tek raporda birleştirilebilir mi?

İkisi EK-III Tablo-1'de ayrı satırlardır ve kriter standartları farklıdır (genleşme tankında TS EN 13831 ailesi, boylerde TS 736 / TS EN 12897+A1); doğru uygulama her ekipmana kendi raporunun düzenlenmesidir. Aynı kazan dairesinde ikisi aynı gün kontrol edilebilir, ancak her tankın kimlik bilgileri, test değerleri ve sonucu kendi raporunda yer alır.

Genleşme tankı ve boyler hangi standartlara göre kontrol edilir?

EK-III Tablo-1'e göre kapalı genleşme tankları TS 10576, TS 1911, TS 11490, TS EN 13831 ve TS EN 764-7 standartlarında; boyler ve akümülasyon tankları TS 736 ve TS EN 12897+A1 standartlarında belirtilen kriterlere uygun kontrol edilir. İki satırda da periyot, standartlarda süre belirtilmemişse azami 1 yıldır.

Boylerde hangi testler ve kontroller yapılır?

Gövde ve yalıtım gözle muayene edilir; emniyet ventili kalibrasyonu/testi, manometre ve termometre-termostat kontrolü, bağlı genleşme tankının varlığı ve uyumu, boru bağlantılarının sızdırmazlığı, drenaj vanası ve varsa koruyucu anot çubuğunun durumu değerlendirilir; hidrostatik test standartlarda aksi belirtilmedikçe işletme basıncının 1,5 katı ile yapılır (EK-III varsayılanı). Elektrikli ısıtmalı boylerde topraklama bağlantısı ayrıca kontrol edilir.

Genleşme tankı ve boyler kontrolünü kimler yapabilir?

İEKY EK-III md. 2.1.6 gereği basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontrolleri yetkili olan; makine mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, mekatronik mühendisleri, kimya mühendisleri, imalat mühendisleri, uçak mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ya da makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır; kontrolü yapanın EKİPNET kaydı zorunludur ve raporda EKİPNET kayıt numarası bulunur. Bu iki ekipman, akreditasyon zorunluluğu getirilen Ek Madde 2 listesinde değildir.

Genleşme tankı ve boyler raporları Raporsis'te iki ayrı hazır şablon

Genleşme tankı şablonunda 9 kontrol maddesi + test basıncı hesabı (çalışma basıncı ×1,5); boyler şablonunda 13 madde — anot çubuğu, genleşme tankı uyumu, ısıtma kaynağı seçimi (doğalgaz/elektrik/güneş/kombi/kalorifer) ve hidrostatik test alanlarıyla. Kazan dairesinin tüm ekipmanlarını aynı işte raporlayın.

Bu raporu Raporsis'te 10 dakikada hazırlayın →