Paratoner Periyodik Kontrolü: Yeni ZPKR03 Formuna Göre Rehber

Paratoner kontrolü nedir?

Yıldırımdan korunma tesisatı periyodik kontrolü; yakalama ucu (paratoner başlığı veya çatı ağı), indirme iletkenleri ve topraklama tesisinden oluşan sistemin hem kapsama alanı bakımından (risk analizine göre binayı gerçekten koruyup korumadığı) hem de fiziki bütünlük bakımından (iletken kesitleri, bağlantılar, korozyon, süreklilik) doğrulanmasıdır. Yalnızca topraklama direnci ölçmek paratoner kontrolü değildir.

Yasal dayanak: yeni ZPKR03 formu

Kim yapabilir, ne sıklıkla yapılır?

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III'e göre elektrik tesisatı, topraklama tesisatı ve paratoner kontrolleri; elektrik mühendisleri, elektrik eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler, elektrik tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılabilir. Kontrolü yapan kişinin Bakanlığın EKİPNET sistemine kayıtlı olması ve raporun EKİPNET'e işlenmesi zorunludur.

Periyodik kontrol aralığı, ilgili standartlarda aksi belirtilmediği sürece azami 1 yıldır. İmalatçı daha kısa süre öngörmüşse veya ekipman ağır çalışma koşullarında kullanılıyorsa süre kısaltılabilir; uzatılamaz.

Adım adım paratoner kontrolü

1. Kapsama alanı doğrulaması: Yıldırım risk analizi ve kapsama alanı projesi var mı? Seçilen koruma seviyesine (LPL I–IV) göre tanımlanan kapsama alanı binayı gerçekten kapsıyor mu? Bu iki soru yeni formun ilk kontrol bölümüdür ve olumsuz cevap ağır kusurdur.
2. Sistem tipinin tespiti: ESE (aktif) paratoner, Franklin çubuğu, Faraday kafesi, doğal bileşenler (betonarme donatı/çelik yapı) veya gerilmiş tel. Rapor formu ESE ve Faraday bölümlerinin ikisini de içerir; uygulanmayan bölüm "Uygulanamaz" işaretlenir, gizlenmez.
3. Fiziki muayene: Aşağıdaki madde listelerine göre yakalama, indirme ve topraklama bileşenleri tek tek değerlendirilir.
4. Topraklama ölçümü: Ölçüm metodu (çevrim empedansı / 3 uçlu / klamp) raporda işaretlenir; topraklama tesisi direncinin 10 Ω'dan küçük olduğu doğrulanır.
5. İç yıldırımlık kontrolü (Faraday-D): Ana dağıtım panosunda uygun parafudr (SPD) tesis edilmiş mi, tipi nedir? Bu bölüm yeni formla eklenmiştir.
6. Raporlama: Kusurlar hafif (*) / ağır (**) olarak derecelendirilir; sonuç ve kanaat bölümünde ağır kusur tanımları yer alır.

ESE (aktif) paratoner kontrol başlıkları

• A. Koruma borusu: tesis edilmiş mi, galvaniz mi, oksitlenme, çap, kelepçeleme, boru ağzı yalıtımı, iletkenlerin PVC boru/hortum içinde olması, boru boyunun 250 cm'den büyük olması
• B. İndirme iletkenleri: 2×50 mm² bakır veya eşdeğer kesit, som bakır, kızıl döküm kroşeler, oksitlenme, köşelerde "S" yapmaması, kroşe aralığı 0,5–0,7 m
• C. Muayene klemensi: tesis edilmiş mi, oksitlenme koruması, zeminden ~270 cm yükseklik, koruma borusuna ~20 cm mesafe
• D. Çatı / tesis üstü: direk boyu 6–6,5 m ve çapı 2", iletken tespit elemanları, direğin çatıya sağlam bağlanması, iniş iletkeni irtibatı
• E. Topraklama tesisi: elektrot bağlantıları, süreklilik, bina topraklamasıyla eşpotansiyellik, direncin 10 Ω'dan küçük olması, AG parafudru (DKD) kullanılmışsa koordineli olması — kullanılmamışsa ana pano ve tali panoları besleyen kabloların ekranlı olması

Faraday kafesi kontrol başlıkları

• A. Çatıda/terasta ağ: ağ iletken kesitleri, risk analizinde belirlenen ağ genişliği, düşey yakalama çubukları — yanıcı/parlayıcı/patlayıcı madde bulunan binalarda çubukların tehlikeli bölge dışında olması
• B. İndirme iletkenleri: en az 20 m'de 1 indirici, standart kesitte som bakır, kroşe malzeme/aralık kuralları (doğal indirici metal yapı kullanılmıyorsa)
• C. Topraklama tesisi: 20 m'den yakın topraklayıcılarla eşpotansiyellik, doğal bileşen bağlantı noktaları, direncin 10 Ω'dan küçük olması
• D. İç yıldırımlık tesisi: ana dağıtım panosunda uygun parafudr ve parafudr tipi (yeni formla eklenen bölüm)

Ağır kusur tanımları (yeni formda açıkça yazılır)

Sıkça Sorulan Sorular