Ana Sayfa › Rehber › Otoklav Kontrolü

Otoklav Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?

Otoklavlar (buhar sterilizatörleri) hastaneden diş kliniğine, laboratuvardan kuaför salonuna kadar her yerde bulunan basınçlı kaplardır ve İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III gereği azami 1 yıl periyotla kontrole tabidir. Kriterler TS EN 285+A1 (büyük buhar sterilizatörleri) ve TS EN 13060+A1 (küçük buhar sterilizatörleri) standartlarındandır. Bu rehber kontrol akışını, hidrostatik testi ve sterilizasyon validasyonuyla farkını anlatır.

Otoklav periyodik kontrolü nedir?

Otoklav; basınçlı doymuş buharla sterilizasyon yapan kapalı kaptır. Periyodik kontrol; basınç bütünlüğünün (gövde, kapak ve kilit mekanizması, conta, hidrostatik test), emniyet zincirinin (emniyet ventili, manometre, termometre, acil durdurma) ve elektrik güvenliğinin (topraklama, pano bağlantıları) doğrulanmasıdır. Cihazın sterilizasyon performansını ölçen validasyon/rutin testler (biyolojik-kimyasal indikatörler vb.) ayrı bir süreçtir ve periyodik kontrolün yerine geçmez — ikisi birbirini tamamlar.

Yasal dayanak ve standartlar

📜 Mevzuat çerçevesi
⚠️ Periyodik kontrol ≠ sterilizasyon validasyonu

Sahada en sık karışan konu budur: sterilizasyon döngüsünün mikrobiyolojik etkinliğini kanıtlayan validasyon ve rutin izleme testleri cihazın "işini yapıp yapmadığını", periyodik kontrol ise cihazın basınçlı kap olarak güvenli olup olmadığını (patlama/sızıntı riski) doğrular. Yıllık periyodik kontrol raporu olmadan validasyon raporu bu yükümlülüğü karşılamaz; tersi de geçerlidir.

Kim yapabilir?

İEKY EK-III md. 2.1.6 gereği basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontrolleri yetkili olan; makine mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, mekatronik mühendisleri, kimya mühendisleri, imalat mühendisleri, uçak mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ya da makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır. Kontrolü yapanın EKİPNET kaydı zorunludur ve raporda EKİPNET kayıt numarası bulunur. Otoklav, akreditasyon zorunluluğu getirilen ekipmanlar listesinde (İEKY Ek Madde 2) yer almaz.

Adım adım kontrol

  1. Kimlik ve doküman: Hacim, işletme basıncı ve sıcaklığı, imal yılı/seri no, kullanım amacı (tıbbi/laboratuvar/endüstriyel) kaydedilir; bilgi plakası, kullanma kılavuzu, işletme-bakım talimatları ve yetkili servis bakım kayıtları incelenir.
  2. Gövde ve kapak: Hazne yüzeylerinde çatlak, korozyon, deformasyon aranır; kapak ve kilit mekanizmasının basınç altında açılmayı önleyen düzeni ile conta durumu kontrol edilir.
  3. Emniyet donanımları: Emniyet ventilinin ayar basıncı ve çalışması doğrulanır; manometre ve termometrenin okunabilirliği/doğruluğu, acil durdurma butonunun işlevi test edilir.
  4. Elektrik güvenliği: Topraklama bağlantısı, elektrik bağlantıları ve kontrol panosu gözden geçirilir (ıslak-buharlı ortamda çalışan cihazda kritik kalemdir).
  5. Hidrostatik test: Standartlarda aksi belirtilmedikçe işletme basıncının 1,5 katı (EK-III varsayılanı) ile yapılır; İSGÜM'ün basınçlı kap taslak kriterlerindeki rejim testi etiketteki en fazla çalışma basıncı üzerinden tanımlar. Tutma süresince basınç düşümü ve sızıntı gözlenir; test yapılamayan durumda standarttaki alternatif tahribatsız muayene gerekçesiyle rapora yazılır.
  6. Raporlama: Kontrol maddeleri işaretlenir, kusurlar derecelendirilir, test değerleri ve sonuç-kanaat yazılır.

Kontrol başlıkları

Sıkça Sorulan Sorular

Hastane otoklavı yılda kaç kez periyodik kontrole tabi?

İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III Tablo-1'e göre azami periyot 1 yıldır; TS EN 285+A1 ve TS EN 13060+A1 standartlarının öngördüğü daha kısa süreler saklıdır. Cihazın sterilizasyon performansına yönelik validasyon ve rutin işletme testleri bu kontrolün yerine geçmez — periyodik kontrol, otoklavın basınçlı kap güvenliğini (gövde, kapak-kilit, emniyet ventili) doğrular.

Otoklav hangi standartlara göre kontrol edilir?

EK-III Tablo-1'in otoklav satırı kriter olarak TS EN 285+A1 ve TS EN 13060+A1 standartlarını sayar: TS EN 285+A1 büyük buhar sterilizatörlerini, TS EN 13060+A1 küçük buhar sterilizatörlerini kapsar. Hangi standardın esas alınacağını cihazın sınıfı (hazne büyüklüğü ve kullanım tipi) belirler; raporda esas alınan standart yazılır.

Kuaför veya güzellik salonundaki otoklav da kapsama girer mi?

Evet. Otoklav nerede kullanılırsa kullanılsın (hastane, diş kliniği, laboratuvar, kozmetik/kuaför, endüstri) basınçlı kaptır ve İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III kapsamında periyodik kontrole tabidir. Kullanım yeri yalnız raporun kullanım amacı bilgisini değiştirir; kontrol kriterleri ve azami 1 yıl periyodu aynıdır.

Otoklavda hidrostatik test nasıl yapılır?

Standartlarda aksi belirtilmedikçe işletme basıncının 1,5 katı ile yapılır (EK-III varsayılanı); basınç tutma süresince düşüm ve sızıntı gözlenir, emniyet ventilinin açma basıncı ayrıca doğrulanır. İSGÜM'ün basınçlı kap taslak kriterlerinde test, ekipman etiketinde belirtilen en fazla çalışma basıncı üzerinden tanımlanır. Prosesten kaynaklanan zorunlu şartlar nedeniyle hidrostatik test yapılamıyorsa, standartta alternatif olarak belirtilen tahribatsız muayene yöntemleri gerekçesi raporda yazılmak kaydıyla uygulanabilir (EK-III md. 2.1.3).

Otoklav kontrolünü kimler yapabilir?

İEKY EK-III md. 2.1.6 gereği basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontrolleri yetkili olan; makine mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, mekatronik mühendisleri, kimya mühendisleri, imalat mühendisleri, uçak mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ya da makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır; kontrolü yapanın EKİPNET kaydı zorunludur ve raporda EKİPNET kayıt numarası bulunur. Otoklav, akreditasyon zorunluluğu getirilen Ek Madde 2 listesinde değildir.

Otoklav raporu Raporsis'te hazır şablonla

14 kontrol maddesi, kullanım amacı seçimi (tıbbi/laboratuvar/endüstriyel/kuaför), test basıncı hesabı (işletme basıncı ×1,5 otomatik hedef), emniyet ventili-manometre-termometre alanları ve kusur derecelendirmesiyle; TS EN 285+A1 / TS EN 13060+A1 atfı şablonda kayıtlı.

Bu raporu Raporsis'te 10 dakikada hazırlayın →