Kompresör ve Hava Tankı Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?

Kompresör hava tankı bir basınçlı kaptır ve periyodik kontrolünün çekirdeği hidrostatik testtir: test basıncı = çalışma basıncının 1,5 katı. Bu rehber; test basıncında tutma süresi, basınç düşümü gözlemi, emniyet ventili açma basıncı ölçümü ve tank muayene maddelerini pratik dille anlatır.

Kompresör periyodik kontrolü nedir?

Basınçlı hava tankı, içindeki enerji nedeniyle yırtılma/patlama riski taşıyan bir kaptır. Periyodik kontrol; tankın basınç dayanımının hidrostatik testle kanıtlanmasını, emniyet zincirinin (emniyet ventili, presostat, manometre) doğrulanmasını ve gövde/bağlantı muayenesini kapsar. Hidrostatik test suyla yapılır; su sıkıştırılamaz olduğundan olası bir yırtılmada pnömatik teste göre çok daha güvenlidir.

Yasal dayanak ve standartlar

📜 Mevzuat çerçevesi

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (EK-III, basınçlı kaplar)
TS 1203 — Hava depoları (kompresörler için)
TS EN 1012-1 — Kompresörler, güvenlik kuralları

Yönetmelik EK-III, basınçlı kapların periyodik kontrolünde standartlarda aksi belirtilmedikçe hidrostatik testin işletme basıncının 1,5 katı ile yapılmasını esas alır.

Kim yapabilir, ne sıklıkla yapılır?

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III'e göre bu ekipman grubunun periyodik kontrolleri makine mühendisleri ile yönetmelikte sayılan diğer teknik unvanlar (makine/metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler, makine tekniker veya yüksek teknikerleri) tarafından yapılabilir. Kontrolü yapan kişinin Bakanlığın EKİPNET sistemine kayıtlı olması ve raporun EKİPNET'e işlenmesi zorunludur.

Periyodik kontrol aralığı, ilgili standartlarda aksi belirtilmediği sürece azami 1 yıldır. İmalatçı daha kısa süre öngörmüşse veya ekipman ağır çalışma koşullarında kullanılıyorsa süre kısaltılabilir; uzatılamaz. Hidrostatik test için tankın devre dışı bırakılıp boşaltılması gerektiğinden kontrol planlaması işletmeyle koordine edilir.

Adım adım kompresör kontrolü

Teknik bilgiler: Tank hacmi (L/m³), çalışma basıncı (bar), motor gücü (kW), debi (m³/dk), emniyet ventili ayar basıncı ve presostat kesme basıncı kaydedilir.
Gövde muayenesi: Korozyon, deformasyon, kaynak dikişleri; gerektiğinde ultrasonik et kalınlığı ölçümüyle desteklenir.
Donanım kontrolleri: Manometre, emniyet ventili, presostat (otomatik kesme), tahliye vanası, hava hortumları ve elektriksel izolasyon.
Hidrostatik test: Tank tamamen suyla doldurulur, hava alınır; basınç kademeli olarak çalışma basıncının 1,5 katına yükseltilir ve bu basınçta tutma süresi boyunca (pratikte en az 10–30 dakika) bekletilir. Sürede basınç düşümü, sızıntı veya kalıcı deformasyon olmamalıdır.
Emniyet ventili doğrulaması: Ventilin ölçülen açma basıncı ayar değeriyle karşılaştırılır; ventil çalışma basıncının üstünde, tankın izin verilen azami basıncının altında açmalıdır.
Raporlama: Test hedefi, ölçülen değerler ve UYGUN / UYGUN DEĞİL kararı yazılır.

Test ve sınır değerleri

🧮 Örnek: 10 bar çalışma basınçlı 500 L tank

Hidrostatik test basıncı = 10 × 1,5 = 15 bar
Tutma süresi: test basıncında bekletilir, süre rapora yazılır
Kabul kriteri: tutma süresince basınç düşümü YOK, sızıntı YOK, kalıcı şekil değişimi YOK
Emniyet ventili: ölçülen açma basıncı ayar değerine uygun

Kontrol maddeleri

Manometre var mı, faal mi?
Emniyet ventili var mı, faal mi?
Tank üzerinde korozyon, deformasyon var mı?
Tank et kalınlığı uygun mu?
Hava hortumları ve bağlantı elemanları uygun mu?
Otomatik kesme (presostat) faal mi?
Boşaltma (tahliye) vanası faal mi?
Elektriksel izolasyon uygun mu?
Filtre ve yağlama sistemi normal mi?
Kullanım–bakım talimatı ve uyarı etiketleri var mı?
Titreşim ve ses seviyesi normal mi?
Hidrostatik test sonucu

Sıkça Sorulan Sorular

Kompresör hidrostatik test basıncı nasıl hesaplanır?

Standartlarda aksi belirtilmedikçe test basıncı, tankın çalışma (işletme) basıncının 1,5 katıdır. 10 bar çalışma basınçlı tankta test 15 bar ile yapılır.

Hidrostatik test yerine hava ile test yapılabilir mi?

Periyodik kontrolde esas olan hidrostatik (su ile) testtir. Su sıkıştırılamaz olduğundan olası bir yırtılmada depolanan enerji çok küçüktür; basınçlı hava ile test aynı basınçta ciddi patlama riski taşır ve ancak standartların izin verdiği istisnai durumlarda, özel önlemlerle değerlendirilir.

Kompresör periyodik kontrolü ne sıklıkla yapılır?

Standartlarda aksi belirtilmedikçe azami yılda birdir.

Testte basınç düşümü görülürse ne olur?

Tutma süresinde basınç düşümü, sızıntı veya kalıcı deformasyon kabul kriterlerini bozar; kaynağı bulunup giderilmeden tank için 'KULLANIMI UYGUNDUR' kanaati verilemez.

Emniyet ventili neden ayrıca ölçülür?

Ventil, tankın son güvenlik bariyeridir. Ölçülen açma basıncının ayar değerine uygunluğu doğrulanmazsa, presostat arızasında tankın izin verilen basıncının aşılması önlenemez.

Hidrostatik test alanlarını her seferinde elle mi kuruyorsunuz?

Raporsis'te çalışma basıncını girin; ×1,5 test hedefi, tutma süresi, basınç düşümü ve ventil alanları şablonda hazır, değerlendirme otomatik.

Bu raporu Raporsis'te 10 dakikada hazırlayın →