Elektrik İç Tesisat Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?
İç tesisat kontrolü nedir, topraklama ölçümünden farkı ne?
Topraklama ölçümü korumanın "toprak ayağını" doğrular; iç tesisat kontrolü ise tesisatın tamamını ele alır: pano yapısı, kablo ve iletken uygunluğu, koruma cihazı seçimi, aşırı akım koordinasyonu, potansiyel dengeleme ve fonksiyon testleri. İki kontrol çoğu tesiste birlikte planlanır ama ayrı raporlarla belgelenir (ZPKR01 topraklama, ZPKR02 iç tesisat).
Yasal dayanak ve standartlar
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (EK-III)
- Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği
- Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği
- TS HD 60364-4-43 — Aşırı akıma karşı koruma
- TS HD 60364-6 — Doğrulama
Kim yapabilir, ne sıklıkla yapılır?
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III'e göre elektrik tesisatı, topraklama tesisatı ve paratoner kontrolleri; elektrik mühendisleri, elektrik eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler, elektrik tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılabilir. Kontrolü yapan kişinin Bakanlığın EKİPNET sistemine kayıtlı olması ve raporun EKİPNET'e işlenmesi zorunludur.
Periyodik kontrol aralığı, ilgili standartlarda aksi belirtilmediği sürece azami 1 yıldır. İmalatçı daha kısa süre öngörmüşse veya ekipman ağır çalışma koşullarında kullanılıyorsa süre kısaltılabilir; uzatılamaz. Tesisatta kapsamlı değişiklik (pratikte %20'yi aşan büyüme/değişim) yapıldıysa periyot beklenmeden kontrol tekrarlanmalıdır.
Adım adım iç tesisat kontrolü
- Doküman incelemesi: Proje, tek hat şeması, önceki kontrol etiketi. Şebeke tipi, besleme gerilimi, ana kesici tipi ve anma akımı kaydedilir.
- Pano fiziki kontrolleri: Aşağıdaki 6 kriter grubu her panoda tek tek değerlendirilir (Uygun / Uygun Değil / Uygulanamaz).
- Termal kamera taraması: Panolar yük altında taranır; anormal ısınan bağlantı, baralar ve koruma cihazları tespit edilir. Kamera bilgileri (kalibrasyonlu) rapora işlenir.
- Pano genel ölçümleri: Zx (faz-toprak), ZLN (faz-nötr) empedansları, F-F / L-N / N-PE gerilimleri ölçülür; kısa devre akımı Ik3 hesaplanır ve varsa aşırı gerilim koruma (DKD/SPD) dayanımıyla karşılaştırılır.
- Linye/koruma cihazı ölçümleri: Her linye için açma eğrisi, In, kesme kapasitesi (Icu), iletken kesitleri (faz/N/PE), tasarım akımı Ib ve taşıma kapasitesi Iz kontrol edilir; RCD'li devrelerde IΔ ve TΔ ölçülür.
- Potansiyel dengeleme kontrolü: Ana ve tamamlayıcı potansiyel dengeleme iletkenlerinin kesitleri ve süreklilikleri (Ω) ölçülür.
- Zemin izolasyonu kontrolü: İzolasyon halısı bulunan bölgelerde halı boyutları ve zemin izolasyon direnci (kΩ) ölçülür.
- Raporlama: Kusurlar derecelendirilir, sonuç ve kanaat yazılır.
Pano kontrol kriterleri (6 grup)
- Giriş uygunluğu: kablo şebeke/donanım tarafı, pano sabitlenmesi (deprem), dış darbe koruması, pano etrafında yabancı malzeme, zemin izolasyonu
- Topraklama ve potansiyel dengeleme: topraklama iletkeni, ana/ek potansiyel dengeleme, pano kapak bağlantısı (6 mm²)
- Karşılıklı zararlı etkilerin önlenmesi: elektriksel olmayan tesislere yaklaşma, Bant I – Bant II ayrımı, güvenlik devresi ayrımı, iç kapak/pleksi koruma
- Tanımlama: şema ve talimatlar, koruma cihazı ve terminal etiketleri, tehlike/uyarı işaretleri
- Kablo ve iletkenler: kablo yolları ve mekanik koruma, renk kodları (N: mavi, PE: sarı-yeşil), tesisat yöntemi, yangın engeli
- Genel değerlendirme: yangın söndürme tertibatı, temizlik/bakım, korozyon, acil aydınlatma
Raporda hangi ölçüm tabloları bulunur? (ZPKR02)
| Tablo | Kaydedilen değerler |
|---|---|
| 6.1 Pano Genel Ölçümleri | Zx, ZLN (Ω); F-F, L-N, N-PE (V); hesaplanan Ik3 (kA); DKD tipi ve dayanma akımı |
| 6.1.2 Linye Ölçümleri | Açma eğrisi, kutup, In (A), Icu (kA), faz/N/PE kesitleri (mm²), Ib, Iz, IΔ (mA), TΔ (ms), sonuç |
| 6.2 Potansiyel Dengeleme | PD iletkeni kesiti ve süreklilik (Ω), tamamlayıcı PD değerleri |
| 6.3 Zemin İzolasyonu | Halı yeri, en/boy (m), izolasyon direnci (kΩ) |
Sıkça Sorulan Sorular
İç tesisat kontrolü ile topraklama ölçümü aynı şey midir?
Hayır. Topraklama ölçümü korumanın toprak tarafını doğrular; iç tesisat kontrolü panolar, kablolar, koruma cihazları, potansiyel dengeleme ve fonksiyon testleri dahil tesisatın tamamını değerlendirir. İkisi ayrı raporlarla (ZPKR01 ve ZPKR02) belgelenir.
Elektrik iç tesisat kontrolü ne sıklıkla yapılır?
Standartlarda aksi belirtilmedikçe azami yılda birdir. Tesisatta kapsamlı değişiklik yapıldıysa süre beklenmeden kontrol yenilenir.
Termal kamera taraması zorunlu mudur?
Bakanlık rapor formatında termal kamera bilgileri ayrı bir bölümdür ve pratik olarak iç tesisat kontrolünün standart adımı hâline gelmiştir. Yük altında yapılan tarama, gevşek bağlantı ve aşırı ısınmaları ölçümle yakalanamayan aşamada gösterir.
Ib ve Iz değerleri neden kontrol edilir?
Ib devrenin tasarım akımı, Iz iletkenin akım taşıma kapasitesidir. Sağlıklı koordinasyonda Ib ≤ In ≤ Iz olmalıdır; aksi durumda iletken aşırı yüklenir ve yangın riski doğar.
Kontrolde tesisatın bir kısmına ulaşılamıyorsa ne yapılır?
Ulaşılamayan bölümler raporda açıkça belirtilir ve değerlendirme 'Uygulanamaz' olarak işaretlenir. Rapor, kontrol edilen kapsamı şeffaf göstermelidir.
Pano pano Excel'de mi ilerliyorsunuz?
Raporsis'te pano listesi, linye tabloları ve tüm ölçüm alanları ZPKR02 yapısında hazır; değerleri girin, rapor kendiliğinden şekillensin.
Bu raporu Raporsis'te 10 dakikada hazırlayın →