Çelik Sapan ve Kaldırma Aksesuarları Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?

Kren raporu tek başına yetmez: yükü fiilen taşıyan sapan, kıskaç ve kaldırıcılar da iş ekipmanıdır. İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III, kaldırma aksesuarları ve taşıyıcıların TS EN 14502-1 / TS EN 13414-2+A2 / TS EN 1492 serisi / TS EN 818-6+A1 / TS EN 13155 kriterlerine göre azami yılda bir kontrolünü ister. Bu rehber çelik halat, zincir ve tekstil sapanların hurda kriterlerini ve rapor pratiğini anlatır.

Kaldırma aksesuarı kontrolü nedir?

Kaldırma aksesuarları; yük ile kaldırma makinesi arasına giren çelik halat sapanlar, zincir sapanlar, tekstil (dokuma/yuvarlak) sapanlar ile kıskaçlar, vakum kaldırıcılar, manyetik kaldırıcılar, mapa, kilit (shackle) ve traversleri kapsar. Periyodik kontrol; etiket/işaret ve kapasite bilgisinin doğrulanması, gövdenin hurda kriterlerine göre muayenesi ve bağlantı elemanlarının (kanca, mapa, kilit) durumunun değerlendirilmesidir. EK-III ayrıca aksesuar seçiminin kaldırılacak yüke, kavrama noktalarına ve bağlama biçimine uygun olmasını ister (md. 3.1.4) — kontrolde fiili kullanım şekli ve sapan açısı da gözlemlenir.

Yasal dayanak ve standartlar

📜 Mevzuat çerçevesi

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (EK-III md. 2.2.2 — kaldırma aksesuarları ve taşıyıcılar; "TS EN 14502-1, TS EN 13414-2+A2, TS EN 1492 serisi, TS EN 818-6+A1, TS EN 13155" kriterlerine uygun kontrol, azami periyot 1 yıl)
TS EN 13414-2+A2 — Çelik tel halat sapanlar: İmalatçının vereceği kullanım ve bakım bilgisi (hurda kriterleri)
TS EN 818-6+A1 — Zincir sapanlar: Kullanım ve bakım bilgisi (muayene çerçevesi)
TS EN 1492 serisi — Tekstil sapanlar: Dokuma sapanlar (1492-1) ve yuvarlak sapanlar (1492-2)
TS EN 13155 — Krenler: Sabit olmayan yük kaldırma ekleri (kıskaç, vakum, manyetik kaldırıcı, travers)
TS EN 14502-1 — Krenler: İnsan kaldırma donanımı, Bölüm 1: Asılı sepetler

⚠️ Kullanım dışı bırakma (hurda) kriterleri

Çelik halat sapan: Görünür tel kopukları, ezilme, kafeslenme (sepet oluşumu), öz fırlaması, korozyon ve çap incelmesi — sayısal sınırlar TS EN 13414-2+A2'de ve üretici bilgisinde tanımlıdır; press/örgü gözlerde ve radansalarda deformasyon da hurda nedenidir.
Zincir sapan: Bakla iç boyunda kalıcı uzama ≤ %5 sınırını aşarsa (ISO 3056 / TS EN 818-6 muayene çerçevesi; üretici değeri esas) veya çatlak, derin çentik, bükülme, ısıl hasar varsa kullanım dışıdır. Isıtarak doğrultma yasaktır.
Tekstil sapan: Etiket yoksa veya okunmuyorsa sapan kullanılmaz (WLL doğrulanamaz); kesik, açığa çıkmış iç iplik, kimyasal/ısıl hasar ve dikiş açılması da kullanım dışı bırakma nedenidir.
Bağlantı elemanları: Kancalarda emniyet mandalının varlığı ve işlerliği, ağız açılması ve gövde deformasyonu; mapa ve kilitlerde diş/pim durumu kontrol edilir.

Kim yapabilir?

Kaldırma aksesuarları İEKY EK-III'te kaldırma ve iletme ekipmanları bölümünde (md. 2.2.2) düzenlenir. Kontrolleri makine, mekatronik, metalürji ve malzeme, imalat mühendisleri; makine ve metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler; makine tekniker veya yüksek teknikerleri yapabilir. Kontrolü yapan kişinin EKİPNET kaydı gerekir ve raporda EKİPNET kayıt numarası bulunur. Kaldırma aksesuarları, Ek Madde 2'deki akreditasyon zorunluluğu kapsamındaki ekipman listesinde yer almaz.

Adım adım kontrol

Kimlik ve etiket: Sapanın etiketi/künyesi (WLL, bacak sayısı, uzunluk, üretici, izlenebilirlik) okunur; etiket okunmuyorsa aksesuar test edilmeden kullanım dışına ayrılır.
Doküman incelemesi: Üretici kullanım-bakım bilgisi, uygunluk beyanı ve önceki kontrol kayıtları incelenir; aksesuarın fiilen kullanıldığı yük ve bağlama biçimi sorgulanır (EK-III md. 3.1.4 uygunluğu).
Gövde muayenesi: Tüm boy elle ve gözle taranır — çelik halatta tel kopuğu/ ezilme/kafeslenme, zincirde uzama ölçümü ve bakla hasarı, tekstilde kesik ve iç iplik görünümü; şüpheli bölgeler işaretlenir.
Bağlantı elemanları: Kanca emniyet mandalları, ana halkalar (master link), mapa ve kilitler; kıskaç/vakum/manyetik kaldırıcılarda tutma yüzeyi, conta/vakum devresi ve bırakma emniyeti kontrol edilir.
Test (gerekliyse): Statik test kapasitenin 1,25–1,5 katıyla, yük en az 10 dakika askıda tutularak; fonksiyon testi çalışma hareketleriyle yapılır. 2×WLL imalat tip testidir, periyodik kontrole uygulanmaz.
Raporlama: Her aksesuar kimliğiyle listelenir; hurda kararları, kusur dereceleri ve uygunluk kanaati yazılır.

Kontrol maddeleri

Bilgi etiketi, ikazlar ve işaretlemeler
Yetkisiz kullanıma karşı koruma
Çalışma aydınlatması ve görüş
İstenmeyen hareket ve istem dışı harekete geçirme
Sapanda yıpranma durumu
Sapanda düğüm durumu
Sapanda körleme durumu
Bağlantı gözü
Kullanılan mapa
Yük diyagramı
Yük testi
Fonksiyon testi

Sıkça Sorulan Sorular

Sapanların da periyodik kontrol raporu olur mu?

Evet. Kaldırma aksesuarları ve taşıyıcılar — çelik halat sapanlar, zincir sapanlar, tekstil sapanlar, kıskaçlar, vakum ve manyetik kaldırıcılar — İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III'te ayrı bir satırdır; TS EN 14502-1, TS EN 13414-2+A2, TS EN 1492 serisi, TS EN 818-6+A1 ve TS EN 13155 kriterlerine göre azami yılda bir kontrol edilir ve her aksesuar için rapor düzenlenir.

Zincir sapan ne zaman hurdaya ayrılır?

Bakla iç boyundaki kalıcı uzama yüzde 5'i aştığında (ISO 3056 / TS EN 818-6 muayene çerçevesi; üreticinin verdiği değer esastır), baklada çatlak, derin çentik, aşırı aşınma, bükülme veya ısıl hasar (kaynak sıçraması, renk değişimi) görüldüğünde sapan kullanım dışı bırakılır. Zincir sapan onarımı yalnız üretici/yetkili tarafından, bakla değişimiyle yapılır; ısıtarak doğrultma yasaktır.

Çelik halat sapanda hurda kriterleri nelerdir?

Görünür tel kopukları (belirli boy içindeki kopuk sayısı), ezilme, kafeslenme (sepet oluşumu), öz fırlaması, korozyon, çap incelmesi ve göz/radansa ile bağlantı elemanlarındaki deformasyon hurda nedenidir; sayısal sınırlar TS EN 13414-2+A2'de ve üreticinin kullanım-bakım bilgisinde tanımlıdır. Raporsis şablonunda tel kırıklığı 6d/30d gözlemi ve kalıcı deformasyon alanı ayrıca kayıt altına alınır.

Tekstil sapanın etiketi okunmuyorsa ne yapılır?

Kullanım dışı bırakılır. TS EN 1492 serisine göre etiket; çalışma yük sınırını (WLL), malzemeyi ve izlenebilirlik bilgisini taşır — etiket yoksa veya okunmuyorsa kapasite doğrulanamaz ve sapan kaldırma işinde kullanılamaz. Ayrıca dokuma yüzeyinde kesik, aşınmayla açığa çıkmış iç iplikler, kimyasal/ısıl hasar ve dikiş açılması da kullanım dışı bırakma nedenidir.

Sapan kontrolünü kimler yapabilir, test hangi yükle yapılır?

İEKY EK-III kaldırma ve iletme ekipmanları bölümüne (md. 2.2.2) göre makine, mekatronik, metalürji ve malzeme, imalat mühendisleri; makine ve metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler; makine tekniker veya yüksek teknikerleri yapabilir; raporda EKİPNET kayıt numarası bulunur. Yük testi yapılacaksa statik test kapasitenin 1,25-1,5 katıyla ve yük en az 10 dakika askıda tutularak uygulanır; 2xWLL imalat aşamasındaki tip testidir, periyodik kontrolde uygulanmaz. Kaldırma aksesuarları, Ek Madde 2'deki akreditasyon zorunluluğu kapsamındaki ekipman listesinde yer almaz.

Sapan raporu Raporsis'te hazır şablon

TS EN 13414-2 kontrol maddeleri; kapasite/kalınlık etiket alanları, kullanım şekli-açısı, tel kırıklığı 6d/30d ve kalıcı deformasyon tespit alanları; statik test (×1,25–1,5, ≥10 dk askıda) ve fonksiyon testi kayıtlarıyla.

Bu raporu Raporsis'te 10 dakikada hazırlayın →