Caraskal Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?
Caraskal kontrolü nedir?
Zincir veya halat üzerinden yük kaldıran caraskalların; taşıyıcı elemanlarının (zincir baklaları, kanca, askı gövdesi), fren ve kilit sisteminin (yük freni, cırcır/mandal mekanizması) ve etiket-doküman düzeninin doğrulanması, ardından yük testleriyle davranışın kanıtlanmasıdır. Sabit askı noktasında veya şaryo (tekerlekli araba) üzerinde kullanılan tipler birlikte değerlendirilir.
Yasal dayanak ve standartlar
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (EK-III Tablo 2 — caraskalın ayrı satırı yoktur, kaldırma-iletme ekipmanlarının genel hükmüne girer; azami periyot 1 yıl)
- TS EN 13157 — elle çalıştırılan kaldırma ekipmanı (manuel caraskallar)
- Elektrikli zincirli vinçlerde TS EN 14492-2 çerçevesi + üretici kriterleri
- Zincir değerlendirmesi: yuvarlak halkalı zincirde ISO 3056 yaklaşımı, yaprak zincirde FEM/üretici kriteri
Caraskal kontrolünün en sık hatası, zincir ve kanca sınırlarını ezbere tek sayıya bağlamaktır. Doğru sıra: önce üretici dokümanındaki ıskarta kriteri; üretici verisi yoksa yaygın çerçeve — yaprak zincirde uzama ~%3 (FEM/üretici), yuvarlak halkalı zincirde ~%5 (ISO 3056), kanca ağız açıklığı artışında ASME B30.10 (~%5 / 6 mm). Ölçmeden "uygun" yazılmaz; ölçüm değerleri rapora geçer.
Kim yapabilir?
EK-III'e göre makine mühendisleri, mekatronik mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, imalat mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ya da makine tekniker veya yüksek teknikerleri yapabilir. Caraskal, Ek Madde 2'deki akreditasyon kapsamında değildir — yetkili mühendis kontrolü yeterlidir; raporda kontrolü yapanın EKİPNET kayıt numarası bulunur.
Adım adım kontrol
- Kimlik ve doküman: Marka/model/seri, kapasite ve künye etiketi, sicil kartı, kullanma-bakım talimatları, TSE/CE işareti, önceki rapor ve bakım kayıtları.
- Zincir ölçümü: Belirli bakla sayısı üzerinden uzunluk ölçümü (uzama %), bakla et kalınlığı, korozyon-çentik kontrolü; şaryolu tiplerde yürüyüş zinciri ayrıca bakılır.
- Kanca ve askı düzeni: Ağız açıklığı artışı, bükülme/burulma, emniyet mandalı, askı kancası ve bağlantı noktasının uygunluğu.
- Fren ve mekanizma: Yük freninin yükü kademesiz tuttuğu, cırcır-mandal mekanizmasının çalıştığı, elektrikli tiplerde limit ve kumanda kontrolleri.
- Yük testleri (EK-III uygulaması): Statik test kapasitenin 1,25 katı, dinamik test 1,1 katı ile; üretici farklı prosedür tanımlamışsa o esas alınır. Test sonrası hidrolik tiplerde yağ kaçağı, tüm tiplerde zincir-kanca yeniden muayenesi.
- Raporlama: Bulgular Uygun/Uygun Değil/Uygulanamaz işaretlenir, kusurlar derecelendirilir; ölçüm değerleri ve test ağırlıkları rapora yazılır.
Kontrol maddeleri
- Kullanma ve bakım talimatları
- Künye etiketi ve sicil kartı
- Kapasite etiketi ve uyarı işaretleri
- TSE/CE işareti
- Zincir uygunluğu (uzama ve et kalınlığı ölçümü)
- Kanca durumu (deformasyon, aşınma, emniyet mandalı)
- Metal aksamda deformasyon ve çatlak
- Tekerlek/şaryo frenlerinin uygunluğu
- Yük freni ve mandal mekanizması
- Statik test (kapasite × 1,25 — EK-III uygulaması)
- Dinamik test (kapasite × 1,1)
- Test sonu hidrolik yağ kaçağı ve kanca genel durumu
Sıkça Sorulan Sorular
Manuel (el zincirli) caraskal da periyodik kontrole tabi mi?
Evet. Caraskal, tahrik şekline bakılmaksızın (manuel, elektrikli, hidrolik) yük kaldıran bir iş ekipmanıdır ve İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III'ün kaldırma ve iletme ekipmanlarına ilişkin genel hükmüne girer: standartlarda aksi belirtilmedikçe yılda en az bir kez periyodik kontrol yapılır. Askıda yük tutması, küçük gövdesine rağmen riskini vinçle aynı sınıfa koyar.
Caraskal zincirinde aşınma sınırı nedir?
Sınır önce üreticinin dokümanından alınır. Üretici değeri yoksa yaygın mühendislik çerçevesi şudur: yaprak (yük) zincirlerinde ölçülen uzama yaklaşık yüzde 3'ü (FEM/üretici kriteri), yuvarlak halkalı zincirlerde yüzde 5'i (ISO 3056 yaklaşımı) aştığında zincir kullanımdan çıkarılır. Ölçüm belirli sayıda bakla üzerinden kumpasla yapılır; bakla uzunluğu ve et kalınlığı rapora yazılır.
Caraskala hangi test yükleri uygulanır?
Yaygın uygulama, EK-III'ün kaldırma ekipmanı için öngördüğü 'beyan yükünün en az 1,25 katını kaldırabilecek güçte olma' hükmüne dayanır: statik test kapasitenin 1,25 katı, dinamik test 1,1 katı ile yapılır. Üretici farklı bir test prosedürü tanımlamışsa o esas alınır; test sonrasında zincir, kanca, fren ve gövde yeniden muayene edilir.
Kanca kontrolünde neye bakılır?
Kanca ağız açıklığındaki artış üretici sınırına göre değerlendirilir; üretici verisi yoksa ASME B30.10 çerçevesi (yaklaşık yüzde 5 veya 6 mm) referans alınır. Ayrıca kancada bükülme, burulma, çatlak, aşınma ve emniyet mandalının çalışırlığı kontrol edilir. Sınırı aşan kanca onarılmaz, değiştirilir.
Caraskal kontrolünü kimler yapabilir?
İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III'e göre makine mühendisleri, mekatronik mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, imalat mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ya da makine tekniker veya yüksek teknikerleri yapabilir. Caraskal, Ek Madde 2'deki akreditasyon kapsamına girmez; yetkili mühendis kontrolü yeterlidir ve raporda kontrolü yapanın EKİPNET kayıt numarası bulunur.
Caraskal raporu Raporsis'te hazır şablon
Hidrolik, zincirli ve halatlı caraskal tipleri tek şablonda: 12 kontrol maddesi, bakla uzunluğu ve et kalınlığı ölçüm alanları, statik-dinamik test ağırlıkları, kanca ağız açıklığı ve zincir uzama yüzdeleri Raporsis'te hazır. Atölyedeki tüm caraskalları tek işte raporlayın.
Bu raporu Raporsis'te 10 dakikada hazırlayın →